Relacje z Kościołem Katolickim


1140

A1504002

 Pierwszym biskupem pomorskim (wolińskim) został Wojciech, były kapelan Bolesława Krzywoustego.

Problem z biskupstwem pomorskim polegał na tym, iż bulla protekcyjna dla tego biskupstwa nie określiła przynależności metropolitarnej dla tego biskupstwa. W późniejszym okresie biskupstwo to zostało bezpośrednio podporządkowane Stolicy Apostolskiej. Pomimo starań strony polskiej, biskupstwo to nigdy nie weszło w skład metropolii gnieźnieńskiej. Stolicą biskupstwa pomorskiego był początkowo Wolin, a następnie Kamień Pomorski.

 

1158-1160

A1504004

 Ufundowany został klasztor Norbertanek na Zwierzyńcu pod Krakowem.

W okresie rozbicia dzielnicowego w Polsce ożywiło się życie zakonne. Związane to było bezpośrednio ze wzrostem znaczenia Kościoła w tym okresie. Zaczęła przynosić rezultaty wieloletnia praca misyjna prowadzona przez duchowieństwo. Chrześcijaństwo zostało zaakceptowane przez większą część społeczeństwa. Pod koniec XII w. w obrębie metropolii gnieźnieńskiej znajdowało się ok. 1000 parafii, a w 1300 r. było ich już 3000. Wzrosła również liczba nadań ziemskich, które biskupstwa i zakony otrzymywały od książąt oraz możnowładztwa.

 

1180

A1504006

Miał miejsce Zjazd w Łęczycy. Był to zjazd dostojników świeckich i kościelnych, na którym Kazimierz Sprawiedliwy zrzekł się na rzecz Kościoła ius spolli.

Kazimierz Sprawiedliwy, chcąc zalegalizować swoją władzę w Polsce w oczach papieża Aleksandra III i cesarza Fryderyka I Barbarossy. Na zjeździe oprócz dostojników świeckich i duchownych, obecni byli również książęta dzielnicowi. Na zjeździe za zgodą obecnych, Kazimierz zrzekł się na rzecz Kościoła ius spolli – prawa łupu, czyli prawa księcia do ruchomości po zmarłych dostojnikach kościelnych. Ponadto Kazimierz ograniczył  nadużycia w korzystaniu z podwód (usług transportowych) i stacji (nieodpłatne żywienie monarchy, jego dworu i urzędników w czasie podróży po kraju) w dobrach kościelnych.

 

1197

A1504008

Synod kierowany przez legata papieskiego Piotra z Kapui wprowadził w Polsce reformę gregoriańską. Wprowadzony został celibat duchowieństwa i nakaz zawierania małżeństwa w obliczu Kościoła.

Synod jest zjazdem biskupów i wyższego duchowieństwa w ramach metropolii (Synod prowincjonalny lub metropolitalny) lub diecezji (Synod diecezjalny). W Polsce we wczesnym okresie piastowskim synody kościelne były zazwyczaj łączone z wiecami państwowymi.

  

1206

A1504010

Konflikt Władysława Laskonogiego z arcybiskupem gnieźnieńskim Henrykiem Kietliczem. Tłem konfliktu byłą kwestia inwestytury świeckiej w biskupstwie poznańskim.

W 1206 r. wybuchł w Wielkopolsce konflikt arcybiskupa Henryka Kietlicza z Władysławem III Laskonogim o suwerenny status Kościoła w Polsce. Program walki o status Kościoła nazywany jest walką o wolność Kościoła. Konflikt ten miał aspekt wewnątrzkościelny, jak i zewnętrzny, dotyczący relacji Kościół – państwo. Gorącym orędownikiem tego programu walki o wolność Kościoła, był papież Innocenty III. Jego pontyfikat zbiegł się w czasie z pontyfikatem arcybiskupa Henryka Kietlicza. Arcybiskup uważał, iż w miejsce książęcych nominacji na urzędy biskupie, powinny być wprowadzone wybory kanoniczne. Arcybiskup Henryk Kietlicz odegrał dużą rolę w procesie uwalniania Kościoła spod władzy świeckiej. Zapoczątkował on reformę w duchu gregoriańskim. W celu wyjęcia Kościoła spod jurysdykcji świeckiej, arcybiskup zabronił duchownym pozywania się przed trybunały świeckie.

  

1207

A1504012

Kapituła krakowska po raz pierwszy wybrała biskupa. Został nim mistrz Wincenty, nazywany później Kadłubkiem.

Wincenty Kadłubek – Mistrz Wincenty zwany Kadłubkiem, żył ok. 1150-1223. Był nadwornym kapelanem Kazimierza Sprawiedliwego oraz biskupem krakowskim.. W 1219 r. Wincenty Kadłubek zrezygnował z biskupstwa. Osiadł wówczas w klasztorze Cystersów w Jędrzejowie. Mistrz Wincenty jest autorem Kroniki polskiej, przedstawiającej dzieje Polski od czasów najdawniejszych do 1202 r. Kronika ta składa się z czterech części. Pod względem historycznym nie jest źródłem wiarygodnym, ponieważ Mistrz Wincenty gloryfikował w swojej kronice rządy Kazimierza Sprawiedliwego w Krakowie. Ponadto Kadłubek w swej kronice bronił praw potomków Kazimierza Sprawiedliwego do tronu krakowskiego. 

 

1207

A1504014

Papież Innocenty III wskutek interwencji arcybiskupa Kietlicza, nakazał zaprzestanie stosowania prawa książęcego i inwestytury świeckiej w stosunku do Kościoła w Polsce.

 

1210

A1504016

Synod kościelny w Borzykowie. Udział wzięli arcybiskup Kietlicz, Leszek Biały, Konrad Mazowiecki, Władysław Odonic, Henryk Brodaty. Książęta zwalniają Kościół od świadczeń finansowych na rzecz władcy, znoszą ius spolli, wprowadzają immunitet sądowy dla duchowieństwa, obiór biskupów przez kapituły katedralne. Kapituła katedralna była zgromadzeniem kleru mieszkającego wraz z biskupem przy katedrze w celu odmawiania modlitw.  Członkowie kapituł dzielili się na kanoników i prałatów. Kapituły katedralne posiadały własny majątek. W przeciągu XII i XIII w. kapituły katedralne w Polsce przekształciły się w organy doradcze biskupów. Spośród członków kapituł wybierano wówczas administratorów diecezji po śmierci biskupa. W XIII stuleciu kapituły w Polsce uzyskały prawo wyboru biskupów. Jednakże już wkrótce upowszechniła się praktyka nominacji papieskich na biskupstwa. Rola kapituł została wówczas ograniczona do formalnego wyboru nominata papieża.

Immunitet z łac. zwolnienie. Immunitet to inaczej przywileje wydawane przez władcę. W późniejszym okresie wydawane one były dla poszczególnych stanów (np. stan duchowny). Stan duchowny wykształcił się jako pierwszy. To właśnie w okresie rozbicia dzielnicowego duchowieństwo otrzymało immunitet ekonomiczny i immunitet sądowy. W 1210 r. na synodzie kościelnym w Borzykowie (z udziałem arcybiskupa Kietlicza, Leszka Białego, Konrada Mazowieckiego, Władysława Odonica, Henryka Brodatego) duchowieństwo otrzymało od książąt obietnice przyznania Kościołowi  między innymi immunitetu ekonomicznego i wprowadzenia sądów kościelnych. Zgodnie z immunitetem ekonomicznym dobra kościelne miały być zwolnione ze świadczeń na rzecz władców. Sądy kościelne wykształciły się w wyniku przekazania hierarchii kościelnej prawa sądzenia duchownych. Sądy kościelne rozpatrywały również sprawy osób świeckich w przypadkach naruszenia zasad wiary, spory o dziesięcinę itp. Spod kompetencji sądów kościelnych wyłączone zostały jednak sprawy o dobra ziemskie, zdradę, zbrodnię, obrazę majestatu. Od poł. XIII w. obok sądów kościelnych powoływano również sądy inkwizycyjne do walki  z herezjami. Uzyskanie przez duchowieństwo w Polsce własnego sądownictwa przyśpieszyło proces wyodrębniania się duchowieństwa w odrębny stan społeczny.

  

1215

A1504018

Książęta piastowscy przyznali Kościołowi polskiemu prawo patrymonialnego sądownictwa w stosunku do ludności zamieszkującej dobra kościelne.

Władcy dzielnicowi niechętnie zrzekali się swoich uprawnień w stosunku do dóbr kościelnych. Jednakże duchowni potrafili ich do tego skłonić, wykorzystując sprzyjające warunki polityczne. Książęta dzielnicowi musieli brać pod uwagę fakt, iż duży autorytet Kościoła w społeczeństwa, powoduje, iż to właśnie duchowni w znacznej mierze decydują, który książę utrzyma się na tronie krakowskim.

  

1222

A1504020

Założony został klasztor cysterski w Mogile pod Krakowem.

W Polsce okresu rozbicia dzielnicowego ożywiło się życie zakonne. Pierwsze klasztory pojawiły się już w XI w. w monarchii Piastów. Były to klasztory benedyktynów. W XII w. przybyli do Polski Cystersi. Pierwsze ich klasztory powstały w Jędrzejowie , Łeknie i Lubiążu. Cystersi przywiązywali mniejszą wagę do rozwoju intelektualnego niż benedyktyni. Skupiali się głównie na cnotach ascetycznych i uprawie roli.  Od XIII w. pojawiły się w Polsce zakony żebrzące – dominikanie, franciszkanie i augustianie. Podstawą ich utrzymania stanowiła jałmużna, którą otrzymywali od wiernych za posługę religijną.

  

1253

A1504022

Miała miejsce kanonizacja św. Stanisława. Kanonizacje przeprowadził papież Innocenty IV w bazylice św. Franciszka ww Asyżu.

  

1283

A1504024

Jakub Świnka został konsekrowany na arcybiskupa gnieźnieńskiego.

Jakub Świnka był jednym z najbardziej zasłużonych duchownych w dziele odbudowy Królestwa Polskiego. Był arcybiskupem gnieźnieńskim, który przyczynił się do koronacji Przemysła II. Popierał również aspiracje zjednoczeniowe księcia głogowskiego Henryka I, a następnie Wacława II i Władysława Łokietka. Arcybiskup Świnka kultowi św. Stanisława przeciwstawiał kult św. Wojciecha, którego uznawał za tradycyjnego patrona Polski.

 

1308

A1504026

Miał miejsce konflikt Władysława Łokietka z biskupem krakowskim Janem Muskatą. Biskup był zwolennikiem czeskich rządów.

Jan Muskata był biskupem krakowskim, zmarł w 1320 r. Był przeciwnikiem panowania w Krakowie Przemysła II, a następnie Władysława Łokietka. Był zwolennikiem rządów Wacława II, z jego też ramienia został starostą małopolskim. Starosta był urzędem królewskim, urząd ten został wprowadzony w Polsce za wzorem czeskim. Starostę nazywano „przedramieniem” królewskim, ponieważ był on zastępcą króla we wszystkich powinnościach, nie mógł jedynie wydawać przywilejów. Biskup Jan Muskata popierał duchowieństwo niemieckie. W momencie objęcia rządów w Krakowie przez Władysława Łokietka, biskup zbiegł na Śląsk. Wkrótce został podstępem zwabiony do Krakowa, gdzie został uwięziony. Arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka wytoczył mu proces kościelny, zarzucając mu próbę wytępienia języka i narodu polskiego. Jan Muskata został uwolniony przez legata papieskiego, powrócił do Krakowa i ukorzył się przed Władysławem Łokietkiem.