Relacje z Kościołem Katolickim


1591


Doszło do rozruchów na tle religijnym. Mimo że miały charakter rabunkowy, a nie polityczny, czy religijny, doprowadziły do pogłębienia konfliktów między katolikami i innowiercami.

 

1596, 6-10 października


Ogłoszenie unii katolicyzmu z prawosławiem na synodzie w Brześciu Litewskim. Była ona wynikiem podpisanej w 1595 roku w Watykanie unii Kościoła katolickiego i prawosławnego, w której ten ostatni uznał zwierzchnictwo papieża. Istotną rolę w doprowadzeniu do unii miał Zygmunt II Waza i polscy biskupi.


W 1054 roku nastąpił rozłam między Kościołem Prawosławnym podległym patriarsze konstantynopolitańskiemu oraz Kościołem Katolickim podległym papieżowi. Plany zjednoczenia obu Kościołów sięgają XIII w. Prawosławie w Polsce pojawiło się po zdobyciu przez Kazimierza Wielkiego Rusi Czerwonej. Przywilej nadany przez Władysława Warneńczyka w 1443 roku gwarantował zrównanie szlachty prawosławnej i katolickiej. W 1543 Zygmunt August uznał niezależność cerkwi prawosławnej w Rzeczpospolitej. Mimo to dyskryminacja ze względów religijnych nadal dotykała mieszczaństwo prawosławne. Kwestia jedności Kościoła w Rzeczpospolitej pojawiła się po Soborze Trydenckim. Propagatorem jedności był między innymi Piotr Skarga. Z punktu widzenia politycznego przyczyną unii była groźba ingerencji cara popieranego przez patriarchę moskiewskiego w sprawy Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Za zjednoczeniem byli wyznawcy prawosławia na Rusi, dostrzegający możliwość reformy Kościoła prawosławnego, pozbawionego elit intelektualnych. Patriarcha konstantynopolitański nie zamierzał reformować Kościoła prawosławnego na Rusi. Unia w założeniach miała poddać  Kościół prawosławny w Rzeczpospolitej zwierzchnictwu papieża, jednak przy zachowaniu obrządku greckiego (rytu bizantyjskiego).  W wyniku Unii powstał tzw. kościół unicki, nie tolerowany przez moskiewskich patriarchów Kościoła prawosławnego. Obok Kościoła prawosławnego uznającego zwierzchnictwo papieża istniał Kościół prawosławny pod zwierzchnictwem patriarchatu moskiewskiego. Liturgia i obyczaje pozostały natomiast wspólne. Obiecane dzięki unii katolicko-prawosławnej stanowiska w Senacie dla duchowieństwa prawosławnego nigdy nie zostały im przyznane. To pogłębiło konflikt wśród prawosławnych, którzy podzielili się na unitów (zwolenników unii) i dyzunitów (przeciwników unii).  Przeciwnicy unii na czele z kniaziem   Konstantym Ostrogskim dążyli do sojuszu z Księstwem Moskiewskim.

 

 

1620


Odnowienie hierarchii prawosławnej bez zgody króla Zygmunta III Wazy. Patriarcha jerozolimski Teofanes wyświęcił w Kijowie metropolitę kijowskiego i pięciu biskupów. Tym samym przewagę zdobyli przeciwnicy unii brzeskiej (dyzunici).