Starania o przejęcie, utrzymanie i umocnienie władzy Andegawenów


1355  [A2515005]

Traktat budziński. Traktat podpisany był przez Kazimierza Wielkiego. Regulował sprawę następstwa tronu w Polsce na wypadek bezpotomnej śmierci Kazimierza Wielkiego.

 

Przewidywał on sukcesję andegaweńską w Polsce na wypadek bezpotomnej śmierci Kazimierza Wielkiego. Oczywiście mowa tutaj o braku męskich potomków. Męską linię Andegawenów w tym czasie reprezentował Ludwik i Jan, który w parę lat później zmarł bezpotomnie.  Początkowo traktat ten traktowany był jako warunkowy, pod koniec lat 60 tych było już oczywiste, iż tron Polski obejmie Ludwik Węgierski.

 

 

1367  [A2515010]  

Władysław Opolczyk został nowym palatynem węgierskim. Wybór jego podyktowany był względami sukcesji Andegawenów w Polsce.

 

W 1367 r. z inicjatywy Elżbiety Łokietkówny nowym palatynem węgierskim został Władysław Opolczyk. Urząd on objął po zmarłym Mikołaju Koncie. Istnieją przypuszczenia, że tego ostatniego otruto. Wybór Władysława Opolczyka podyktowany był chęcią zwrócenia  Węgier w polityce zagranicznej na północ oraz względami zbliżającej się sukcesji Andegawenów w Polsce. Opolczyk był najlepszym kandydatem na ten urząd, gdyż jako opolski Piast znał dobrze sytuację w Polsce, po drugie cieszył się uznaniem cesarza Karola IV. Jednocześnie był człowiekiem zaufanym króla Węgier, dla którego odbył kilka ważnych misji dyplomatycznych

 

1370, 5 listopada  [A2515015]  

Umarł Kazimierz Wielki nie pozostawiając męskiego potomka. Unieważniony został testament Kazimierza Wielkiego.

 

Powstał zatem problem następstwa tronu. Jeszcze przed śmiercią Kazimierz Wielki usynowił księcia Kaźka Słupskiego i w testamencie zapisał mu część posiadłości: ziemię dobrzyńska, sieradzką, część Kujaw z Bydgoszczą i Kruszwicą, grody Wałcz i Złotów. Ludwik Węgierski jednakże obalił testament Kazimierza Wielkiego. Unieważniając testament powołano się na zasadę nienaruszalności ziem Korony Królestwa Polskiego. Ludwik broniąc nienaruszalności Korony Królestwa Polskiego, doprowadził do unieważnienia testamentu Kazimierza Wielkiego. Jednocześnie z własnego nadania, w formie lenn, przekazał Kaźkowi ziemie: dobrzyńską, Kruszwicę, Bydgoszcz, Wałcz i Złotów. Korona Królestwa Polskiego – Corona Regni Poloniae to konstrukcja prawno ustrojowa, która pojawiła się w Polsce w XIV w. Zgodnie z tą konstrukcją nastąpiło oddzielenie osoby monarchy od państwa. Państwo w tej konstrukcji traktowane jest jako rzecz publiczna, suwerenna i niezależna. Korona Królestwa Polskiego określała całość zjednoczonych ziem polskich, które były niepodzielne, a monarcha nie mógł nimi już swobodnie dysponować, jak to miało miejsce w monarchii patrymonialnej. Pod koniec panowania ostatniego z Piastów terytorium Polski liczyło ok. 240 tys. km² i blisko 2 mln ludności.

 

1370, 17 listopada  [A2515020] 

Odbyła się koronacja Ludwika Węgierskiego na króla Polski. Polska i Węgry połączone zostały unią personalna.

 

Ludwik Węgierski z dynastii Andegawenów(1326-1382) król węgierski,  jeszcze przed śmiercią Kazimierza Wielkiego zapewnił sobie poparcie możnowładców małopolskich. Matką Ludwika była Elżbieta Łokietkówna  siostra Kazimierza Wielkiego. Ludwik Węgierski stał się władcą największego terytorium XIV wiecznej Europy. W Polsce jednakże bywał rzadko, głównie przebywał na Węgrzech rządy w Polsce w jego imieniu sprawowała matka. Koronacji Ludwika dokonał arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria. Polska i Węgry zostały połączone unią personalną. Andegawenowie to kilka powiązanych ze sobą dynastii, które przybrały taką nazwę od hrabiów francuskich władających Andegawenią.

 

1370  [A2515025]

Władysław Biały ostatni z Piastów kujawskich zgłasza swoje pretensje do Gniewkowa. Opozycja antyandegaweńska wysunęła go jako kandydata do tronu polskiego.

 

Władysław Biały był księciem gniewkowskim. Jednakże już wcześniej zrzekł sie swojego dziedzictwa na rzecz Kazimierza Wielkiego. W czasie, kiedy Ludwik Węgierski przejmował rządy w Koronie, Władysław Był mnichem cysterskim w Dijon. Opozycja wielkopolska, która była nieprzychylna sukcesji andegaweńskiej w Polsce widziała w nim ewentualnego kandydata na króla Polski. Jednakże Władysław Biały nie uzyskał od papieża w Awinionie dyspensy od ślubów zakonnych. Było to na korzyść Ludwika Węgierskiego.

 

1371  [A2515030] 

Zawiązany został w Wielkopolsce spisek. Na czele spisku stał Janko z Czarnkowa, późniejszy kronikarz Polski. Spisek był wymierzony przeciwko Ludwikowi Węgierskiemu.

 

Możnowładztwo Wielkopolski od samego początku reprezentowało niechętną i wrogą postawę wobec Ludwika Węgierskiego. W Wielkopolsce zawiązał się spisek, który miał na celu obalenie dynastii Andegawenów. Przywódcą tego spisku był Janko z Czarnkowa, były podkanclerzy Kazimierza Wielkiego. W 1371 r. Janko z Czarnkowa wykradł insygnia koronacyjne z trumny Kazimierza Wielkiego. Najprawdopodobniej chciał je przekazać księciu gniewkowskiemu, ostatniemu piastowi kujawskiemu Władysławowi Białemu, który rościł pretensje do korony polskiej. Spisek został wykryty, a Janko z Czarnkowa pozbawiony urzędu podkanclerzego oraz odsunięty od życia politycznego. Co prawda sąd duchowny go uniewinnił, ale sąd ziemski poznański skazał go na konfiskatę dóbr i wygnanie z kraju. Po powrocie do kraju zajął się pisaniem kroniki.

 

1373  [A2515035] 

Władysław Biały podejmuje próby objęcia tronu polskiego. Po powrocie do kraju Władysław Biały zajął Inowrocław, Gniewkowo, Złotoryję, Szarlej.

 

Możnowładztwo wielkopolskie wobec rezygnacji z prawa do tronu przez Kaźka słupskiego, zwróciło się do księcia gniewkowskiego Władysława Białego. Uważali, iż będzie to dobry kontrkandydat dla Ludwika Węgierskiego. W chwili śmierci Kazimierza Wielkiego, Władysław Biały przebywał w jednym z klasztorów francuskich. Na wieść o bezpotomnej śmierci Kazimierza Wielkiego natychmiast powrócił do kraju. Podczas powrotu, zatrzymał się na Węgrzech w celu zbadania sytuacji. Po powrocie do kraju próbował początkowo zająć swoje dziedzictwo kujawskie, polubownie, za zgodą Ludwika. Natrafiwszy jednak na opór ze strony Andegawena, najechał w 1373 r. Kujawy, zajmując Inowrocław Gniewkowo, Złotoryję, Szarlej. Następnym jego celem była Wielkopolska. Jednakże wkrótce został wyparty z Kujaw i Wielkopolski za sprawą wielkopolskiego i kujawskiego pospolitego ruszenia. Ponownie sięgnął po  władzę w 1375 r. Udało mu się wówczas ponownie zdobyć  Gniewkowo i Złotorię. W 1376 r. został jednak pokonany pod Gniewkowem przez oddziały sieradzkie i wielkopolskie. Natomiast przy oblężeniu Złotorii uczestniczyli częściowo Kujawianie i Małopolanie oraz Kaźko słupski. Ten ostatni w walkach o Złotorię został śmiertelnie raniony. Ostatecznie Władysław Biały zrzekł się pretensji do księstwa gniewkowskiego, za co otrzymał 10 tys. florenów od Ludwika Węgierskiego. Ponadto Ludwik obdarował go opactwem na Węgrzech.

 

1375  [A2515040] 

Władysław Biały opanował Złotoryję.

 

 

1377  [A2515045] 

Ludwik Węgierski nadał Władysławowi opactwo Pannonhalma na Węgrzech.

 

 

1379  [A2515050]

Ludwik Węgierski zakupił księstwo gniewkowskie. Władysław Biały wyjechał do Francji.

 

 

1379  [A2515055] 

Miał miejsce zjazd w Koszycach. Na zjeździe tym reprezentacja szlachty, i duchowieństwa i miast królewskich uznała córkę Ludwika Marię, za jego sukcesorkę w Polsce.

 

 

1382  [A2515060] 

Ludwik Węgierski powierzył namiestnictwo w Polsce Zygmuntowi Luksemburskiemu.  Margrabia brandenburski Zygmunt Luksemburski był mężem Marii.

 

 

1382  [A2515065] 

Zmarł Ludwik Węgierski. Możnowładztwo Wielkopolski i Małopolski nie dopuszcza do rządów w kraju Zygmunta Luksemburskiego.