Rząd RP na uchodźstwie


1939

 

7.09.

Ewakuacja rządu z prezydentem Ignacym Mościckim i sztabem dowodzenia z Warszawy do Brześcia n. Bugiem.

 

17.09.

Władze polskie przekraczają granicę z Rumunią i zostają internowane.

 

18.09.

Gen. Władysław Sikorski przedostaje się do Rumunii.

 

25.09.

Prezydent Ignacy Mościcki wyznacza na swojego następcę gen. Bolesława Wieniawę-Długoszowskiego, ambasadora Rzeczpospolitej Polskiej we Włoszech.

 

29.09.

Z powodu rezygnacji gen. Wieniawy-Długoszowskiego z funkcji prezydenta RP, prezydent Mościcki anuluje jego nominację.

 

30.09.

Prezydent Mościcki wyznacza na swego następcę Władysława Raczkiewicza. Prezydent Raczkiewicz zostaje zaprzysiężony w ambasadzie polskiej w Paryżu. Internowany w Rumunii rząd gen. Felicjana Sławoja-Składkowskiego podaje się do dymisji. Prezydent Raczkiewicz mianuje premierem rządu gen. Sikorskiego, który obejmuje również funkcje Ministra Spraw Wojskowych. W skład rządu wchodzą minister bez teki Stanisław Stroński, Minister Spraw Zagranicznych August Zaleski i Minister Skarbu Adam Koc.

 

2.10.

Prezydent wydaje dekret o rozwiązaniu Sejmu i Senatu RP.

Jan Stańczyk zostaje Ministrem Opieki Społecznej.

 

9.10.

Adam Koc zostaje Ministrem Przemysłu i Handlu.

 

10.10.

Zostaje powołana Komisja dla Rejestrowania Faktów i Zbierania Dokumentów, przewodzi jej gen. Józef Haller. Celem komisji jest zbadanie przyczyn klęski wrześniowej.

 

16.10.

Prezydent Raczkiewicz wyznacza na swojego przyszłego następcę gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Gen. Władysław Sikorski obejmuje funkcję Ministra Sprawiedliwości w swoim rządzie.

 

7.11.

Gen. Sikorski obejmuje urząd Wodza Naczelnego i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych.

 

13.11.

Utworzony zostaje Komitet Ministrów dla Spraw Kraju. Komitet ma za zadanie nadzorować ruch konspiracyjny w kraju.

 

22.11.

Siedziba Rządu Polskiego na uchodźstwie zostaje przeniesiona z Paryża do Angers.

 

9.12.

Prezydent Raczkiewicz powołuje I Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która ma odgrywać rolę parlamentu. Składa się ona z 20 polityków różnych partii pod kierownictwem Ignacego Jana Paderewskiego.

Henryk Leon Strasburger zostaje Ministrem Skarbu oraz Ministrem Przemysłu i Handlu w rządzie Sikorskiego.

 

18.12.

Rząd Sikorskiego wydaje deklarację założeń polityki zagranicznej. Stwierdza, że celem państwa polskiego jest wyzwolenie kraju spod okupacji. Za głównego wroga uznaje się III Rzeszę, jednakże państwo polskie musi odzyskać ziemie zajęte przez ZSRR.

 

26.12.

Stanisław Stroński zostaje Zastępcą Prezesa Rady Ministrów w rządzie Sikorskiego.

 

1940

 

17.04.

Rządy Wielkiej Brytanii, Francji i Polski deklarują protest wobec zbrodni niemieckich i zapowiadają ich rewindykację [?].

 

17.06.

Wobec klęski Francji w wojnie z Niemcami rząd polski zwołuje naradę w sprawie przeniesienia się do Wielkiej Brytanii.

 

18.06.

Premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill zaprasza władze polskie do Londynu.

 

21.06.

Prezydent Raczkiewicz z rządem i gen. Sikorski zostają przetransportowani z Francji do Londynu.

 

18.07.

Prezydent Raczkiewicz zwalnia gen. Sikorskiego z funkcji premiera. Nowym prezesem rady ministrów zostaje August Zalewski.

 

20.07.

Z powodu sprzeciwów Rady Narodowej i części oficerów spowodowanych odwołaniem gen. Sikorskiego z funkcji szefa rządu prezydent Raczkiewicz wycofuje decyzję o dymisji premiera. W skład Rządu Polskiego prócz gen. Sikorskiego wchodzą August Zalewski jako Minister Spraw Zagranicznych, Marian Seyda jako Minister Sprawiedliwości, Henryk Leon Strasburger jako Minister Skarbu oraz Minister Przemysłu i Handlu i Jan Stańczyk jako Minister Opieki Społecznej.

 

30.07.

Komitet Polityczny Ministrów uchwala „Tezy główne polskiej polityki zagranicznej”. Tezy składają się z 10 podpunktów. W pierwszym stwierdzano, że ze względów strategicznych i ekonomicznych do Polski powinny zostać włączone Śląsk Opolski i Prusy Wschodnie. Drugi stwierdza, że jedynym sojusznikiem Rzeczpospolitej pozostaje Imperium Brytyjskie. Trzeci mówi o konieczności uzyskania zgody USA na tworzenie w Stanach Zjednoczonych polskiej armii rezerwowej. Czwarty dotyczy nadziei Rządu Polskiego w przyszłości na ponowny sojusz z Francją. Piąty jest deklaracją wypowiedzenia wojny Włochom w razie takiej konieczności. Szósty stanowi zapowiedź zacieśnienia stosunków z rządami Belgii, Holandii, Norwegii, Danii i Szwecji. Punkt siódmy podkreśla przyjazne stanowisko Rządu Polskiego do rządu Czechosłowacji. W punkcie ósmym Rząd Polski stwierdza, że jest w stanie wojny z ZSRR i nie uznaje aneksji państw bałtyckich przez Związek Radziecki. Punkt dziewiąty głosi, że w sprawie stosunków Rzeczpospolitej z Ameryką Południową Rząd Polski pozostaje zgodny z poczynaniami rządu brytyjskiego i ma nadzieję na możliwość werbunku oddziałów polskich na kontynencie amerykańskim. Ostatni z punktów stwierdza życzliwy stosunek Rządu Polskiego do Cesarstwa Japonii.

 

10.10.

Stanisław Kot zostaje Ministrem Spraw Wewnętrznych.

 

11.11.

Rząd Sikorskiego podpisuje z rządem czechosłowackim na uchodźctwie premiera Jana Šrámeka deklarację o utworzeniu konfederacji polsko-czechosłowackiej po zakończeniu wojny. Pomysł ten nie doszedł do skutku z powodu niechętnego stosunku ZSRR do konfederacji.

 

 

1941

30.07.

Zostaje podpisany polsko-radziecki układ o ponownym nawiązaniu stosunków dyplomatycznych znany jako „Układ Sikorski-Majski”.

 

22.08.

Następuje dymisja Mariana Seydy, Edward Bernard Raczyński zostaje kierownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

 

3.09.

Z powodu sprzeciwów w sprawie zawarcia „Układu Sikorski-Majski” I Rada Narodowa Rzeczpospolitej Polskiej zostaje rozwiązana.

Ministrem Spraw Wewnętrznych i Zastępcą Prezesa Rady Ministrów zostaje Stanisław Mikołajczyk.

Ministrem Sprawiedliwości zostaje Herman Lieberman.

 

20.10.

Karol Popiel zostaje kierownikiem Ministerstwa Sprawiedliwości.

 

1942

21.01.

Wacław Komarnicki zostaje Ministrem Sprawiedliwości.

 

3.02.

Zostaje powołana II Rada Narodowa Rzeczypospolitej Polskiej pod przewodnictwem Stanisława Grabskiego.

 

11.03.

Winston Churchill podczas rozmowy z gen. Sikorskim stwierdza, że Wielka Brytania uzna zachodnie granice ZSRR w obawie przed zawarciem odrębnego pokoju między ZSRR a III Rzeszą.

 

5.06.

Edward Bernard Raczyński zostaje Ministrem Spraw Zagranicznych. Ministerstwo Przemysłu i Handlu obejmuje Jan Kwapiński.

 

13.07.

Marian Seyda obejmuje nowoutworzone Ministerstwo Prac Kongresowych.

 

28.07.

Ministerstwo Przemysłu i Handlu zostaje przekształcone w Ministerstwo Przemysłu, Handlu i Żeglugi. Jan Kwapiński pozostaje na stanowisku ministra.

 

26.09.

Gen. Marian Kukiel obejmuje Ministerstwo Spraw Wojskowych.

 

25.11.

Ministerstwo Spraw Wojskowych zostaje przekształcone w Ministerstwo Obrony Narodowej, gen. Kukiel pozostaje ministrem.

 

28.12.

Tzw. Grupa Inicjatywna złożona z polskich komunistów podporządkowanych ZSRR zostaje przerzucona ze Związku Radzieckiego na terytorium Polski.

 

1943

5.01.1943

Grupa Inicjatywna zakłada w Warszawie komunistyczną Polską Partię Robotniczą.

 

20.02.

II Rada Narodowa Rzeczypospolitej Polskiej podejmuje uchwałę o „nienaruszalności granic z 1 września 1939 r.”.

 

1.03.

W wyniku rozmów polskiej komunistki Wandy Wasilewskiej ze Stalinem o prawdopodobnym konflikcie miedzy ZSRR a Rządem Polskim na uchodźstwie zostaje powołany Związek Patriotów Polskich. ZPP ma być zalążkiem przyszłego ośrodka władzy zależnej od ZSRR w Polsce.

 

13.04.

Radio berlińskie podaje komunikat o odnalezieniu masowych grobów polskich oficerów w Lesie Katyńskim.

 

17.04.

Rząd Polski zwraca się do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z wnioskiem o zbadanie sprawy odnalezionych ciał.

 

20.04.

Rząd Polski zwraca się do ZSRR o wyjaśnienia w sprawie grobów w Katyniu.

 

25.04.

Z powodu nagłaśniania przez Rząd Polski sprawy zabitych w Katyniu oficerów ZSRR zrywa stosunki dyplomatyczne z rządem polskim w Londynie.

 

14.05.

Stanisław Kot zostaje Ministrem Informacji i Dokumentacji.

 

23.06.

Stanisław Mikołajczyk odrzuca żądanie Stalina wprowadzenia do Rządu Polskiego na uchodźstwie wspieranych przez ZSRR polityków komunistycznych.

4.07.

W katastrofie lotniczej nad Gibraltarem ginie gen. Władysław Sikorski.

 

14.07.

Zostaje powołany rząd Stanisława Mikołajczyka.

 

27.07.

Stanisław Mikołajczyk przedstawia program rządu. Ma on w dalszym stopniu opierać się na współpracy Rządu Polskiego z Wielką Brytanią i USA i w przyszłości z Francją. Za konieczne uznał porozumienie pomiędzy rządem londyńskim a ZSRR.

 

28.11-1.12.

Przywódcy ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii zbierają się na konferencji w Teheranie. W sprawie polskiej Winston Churchill, Józef Stalin i Franklin Delano Roosevelt bez wiedzy Rządu Polskiego ustalają, że powojenna granice Polski będą rozciągać się od Odry na zachodzie do tzw. linii Curzona na wschodzie, do Polski ma być włączona też część Prus Wschodnich.

 

31.12.

Z inicjatywy członka PPR Władysława Gomułki zostaje powołana Krajowa Rada Narodowa. KRN składa się z działaczy PPR, członków Robotniczej Partii Polskich Socjalistów i działaczy lewicowych w opozycji do rządu londyńskiego. Początkowo zaskoczona działaniem Gomułki Moskwa popiera KRN, widząc w niej zależny od siebie przyszły rząd polski.

 

1944

20.07.

W Moskwie zostaje powołany uznany przez ZSRR za przedstawicielstwo władzy polskiej Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego. Składa się on z członków KRN i ZPP pod przewodnictwem Edwarda Osóbki-Morawskiego.

 

22.07.

Ogłoszenie Manifestu PKWN. Manifest ogłasza, że PKWN jest jedyną legalną władzą w Polsce, a Rząd Polski na uchodźstwie określa jako organ samozwańczy. Ponadto, PKWN potwierdza nowe granice polskie pomiędzy Bugiem a Odrą i Nysą Łużycką.

 

30.07-6.08.

Premier rządu londyńskiego Stanisław Mikołajczyk prowadzi negocjacje ze Stalinem w Moskwie. Mikołajczyk staje na stanowisku, że proponowana przez Stalina rekonstrukcja rządu może dojść do skutku jedynie w wyniku przeprowadzenia nowych wyborów do Sejmu po zakończeniu wojny. Premier Mikołajczyk stwierdza, że przyszła granica polsko-radziecka powinna zostać ustalona na powojennej konferencji pokojowej. Spotyka się też z przedstawicielami PKWN w Moskwie, jednakże jakiekolwiek próby porozumienia zarówno z PKWN, jak i Stalinem kończą się porażką.

 

31.08.

Rząd Mikołajczyka formułuje nowe stanowisko odnośnie do spraw polsko-radzieckich. Projekt rządowy przewiduje reorganizację Rządu Polskiego i wejście w jego skład polityków z PPR. Uznaje też możliwość nowego ustalenia granic Rzeczypospolitej przy zachowaniu centrów gospodarczych i kulturalnych. Jednocześnie Rząd Polski oczekuje uwolnienia wszystkich polskich obywateli przetrzymywanych w obozach i więzieniach radzieckich oraz poparcia swojego stanowiska przez aliantów zachodnich.

 

23.11.

Na posiedzeniu Rady Ministrów rząd odrzuca jakiekolwiek ustępstwa na rzecz ZSRR.

 

24.11.

Premier Stanisław Mikołajczyk podaje się do dymisji.

 

29.11.

Prezydent Raczkiewicz powołuje rząd pod kierownictwem premiera Tomasza Arciszewskiego. W skład rządu wchodzą wicepremier i kierownik Ministerstwa Skarbu oraz Ministerstwa Przemysłu i Handlu Jan Kwapiński, Minister Spraw Wewnętrznych Zygmunt Berezowski, Minister Informacji i Dokumentacji Adam Pragier, Minister Sprawiedliwości Bronisław Kuśnierz, Minister Spraw Kongresowych oraz kierownik Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Władysław Folkierski, Minister Spraw Zagranicznych Adam Tarnowski, Minister Obrony Narodowej gen. Marian Kukiel i Minister Odbudowy Administracji Publicznej Stanisław Sopicki.

 

31.12.

PKWN przekształca się w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej. Powołanie RTRP spotyka się z natychmiastowym protestem rządu Arciszewskiego.

 

1945

4-11.02.

Konferencja w Jałcie. Wobec protestów zarówno Rządu RP na uchodźctwie, jak i przywódców Wielkiej Brytanii i USA Wielka Trójka ustala powołanie nowego rządu. Nowa władza pod nazwą Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej składać się ma ze składu Rządu Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej uzupełnionego o nowe osoby spośród polskich polityków emigracyjnych.

13.02.

Rząd Polski na uchodźstwie w oświadczeniu odrzuca postanowienia konferencji jałtańskiej.

 

28.06.

RTRP przekształca się w Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, w którego skład wchodzą również politycy emigracyjni związani ze Stanisławem Mikołajczykiem.

 

6.07.

Rządy USA i Wielkiej Brytanii uznają Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej i wycofują poparcie dla rządu londyńskiego.