Józef Piłsudski

Polska w latach 1922-1926

Czasy parlamentaryzmu

 

1922

16.12.

Zastrzelonego prezydenta Narutowicza zastępuje Maciej Rataj, marszałek Sejmu (PSL „Piast”). Piłsudski taktycznie proponuje powołanie rządu Władysława Sikorskiego, swego politycznego wroga. Sam obejmuje szefostwo Sztabu Generalnego. Odrzuca proponowaną przez PPS myśl o zamachu stanu. Premierem Wł. Sikorski, MSZ – Aleksander Skrzyński, min. spraw wojskowych K. Sosnkowski.

 

20.12.

Zgromadzenie Narodowe wybiera II prezydenta II RP – Stanisława Wojciechowskiego, tymi samymi głosami (PSL „Wyzwolenie”, PPS, Blok Mniejszości), kiedyś piłsudczyka. 22.12 zaprzysiężenie w Sejmie.

 

1923

 

3.02.

Liga Narodów wyznacza linię demarkacyjną m. Polską a Litwą.

 

15.03.

Anglia, Francja, Włochy i Japonia ostatecznie uznają granicę wschodnią RP. Duża w tym rola MSZ A/. Skrzyńskiego. Polskę wsparł także... Benito Mussolini, nowy szef państwa włoskiego i ruchu faszystowskiego.

 

17.05.

Pakt „lanckoroński” (w Lanckoronie) m. PSL „Piast”, Związkiem Ludowo-Narodowym i Chrześcijańską Demokracją, zwany też potocznie „Chjeno-Piastem” (partie z kręgu endecko-chadeckiej „Chjeny” i konserwatywni ludowcy Witosa). Poparcie także ze strony Stronnictwa Chrześcijańsko-Narodowego.

 

24.05.

Pierwsza partia rękopisów wywiezionych do Rosji po 1772 r. wraca do Polski.

 

26.05.

„Chjeno-Piast” atakuje rząd i Piłsudskiego. Dymisja Sikorskiego.

 

28.05.

Rząd W. Witosa (kolejny) koalicji „Chjeno-Piast”.

 

30.05.

Dymisja Piłsudskiego z szefostwa Sztabu Gen. Nowym szefem SG gen. Stanisław Haller.

 

2-3.07.

Całkowita rezygnacja Piłsudskiego ze stanowisk (ostatnie – przewodniczący Ścisłej Rady Wojennej).

Piłsudski skrajnie niechętnie o endecji na pożegnaniu w hotelu „Bristol”: „zapluty, potworny karzeł, wylęgły z bagien rodzinnych, bity po pysku przez każdego z zaborców, sprzedawany z rąk do rąk, płatny”. Obciążył endecję moralną odpowiedzialnością za zabójstwo Narutowicza.

 

09-17.10.

Strajk powszechny górników na G. Śląsku. Narasta niezadowolenia, kryzys gospodarczy, bieda, drożyzna i inflacja marki polskiej. 15.10-9.11. Strajk w Zagłębiu Dąbrowskim. Do strajku dołączają kolejarze krakowscy, radomscy, lwowscy, warszawscy i poznańscy. 25.10 do strajków dołączają pocztowcy i włókniarze. 26.10 rząd Witosa ogłasza militaryzację kolei. 3.11 – Centralny Komitet Wykonawczy PPS: strajk generalny, paraliż kraju. 4.11 – stan wyjątkowy w Warszawie, Lwowie, Krakowie, Katowicach i Łodzi. 6.11, Kraków – zbrojne starcia na ulicach, policja i wojsko. Robotnicy zdobywają broń, strzelają do wysłanych przeciw nim ułanów. Zginęło 31 osób, ponad 100 rannych. Mediacje PPS kończą wzajemną rzeź. 7.11 – koniec strajku generalnego.

 

16.12.

Dymisja rządu Witosa na tle sporów o ustawę parcelacyjną, kryzys i zamieszki krakowskie.

 

19.12.

Pozaparlamentarny rząd Wł. Grabskiego, także ministra skarbu. Początek reform ekon.-finansowych. Program walki z hiperinflacją (exposé 20.12).

 

1924

 

6.01.

Pierwszy numer „Wiadomości Literackich”, red. Mieczysław Grydzewski. Kręgi skamandrytów.

 

11.01.

Ustawa o naprawie skarbu i reformie walutowej (rząd W. Grabskiego). 20.01. Do obiegu wchodzi 1 złoty = 100 groszy, opary na złocie, jedna z „najtwardszych” europejskich walut lat 20. i 30. XX wieku. Hiperinflacja zdławiona. Nowy bank emisyjny: Bank Polski.

 

6.02.

Początek rozbiórki soboru na Placu Saskim (ob. Piłsudskiego) w Warszawie.

 

Luty-kwiecień.

Podlasie, Chełmszczyzna, starcia prawosławno-katolickie na tle rewindykacji kościołów i cerkwi.

 

14.03.

Projekt ministra spraw wojsk. Sikorskiego: GIW (Generalny Inspektor Wojsk), by uniknąć notorycznych starć personalnych i zależności od partii polit.

 

31.03 – 10.04.

Strajk powszechny w Zagłębiu i na G. Śląsku.

 

14.04.

rozporządzenie: za 1 zł – 1,8 mln marek. To efekt hiperinflacji.

 

30.05.

Utworzono Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). Cel: finansowanie przedsięwzięć państwowych i samorządowych, budownictwa mieszk. i kredyty dla firm.

 

1.07.

Oficjalne zastąpienia marki polskiej złotym polskim.

 

4.07.

Rząd zawarł umowę z konsorcjum francusko-polskim na budowę portu w Gdyni do roku 1930.

 

18.07.

Sejm: ustawa o obowiązkowym ubezpieczeniu robotników na wypadek bezrobocia.

 

30.07 – 16.08.

Strajk na Śląsku po wprowadzeniu 10-godz. dnia pracy dla sprostania konkurencji niem.

 

20.09.

Formowanie KOP – Korpus Ochrony Pogranicza.

 

13.11.

Literacka Nagroda Nobla dla Wł. St. Reymonta za powieść Chłopi (1904-1909).

 

1925

 

1.01.

Otwarto Polski Urząd Pocztowy w WM Gdańsku, na Pl. Heweliusza (Heveliusplatz), w budynku po d. zakładzie poprawczym (Zuchthaus) w dość licznie zamieszkiwanej przez Polaków dzielnicy Osiek (Hakelwerk) – poza obszarem Głównego Miasta, zdominowanego przez Niemców. Polskie skrzynki pocztowe niszczone przez Niemców.

 

14.01.

III zjazd KPRP, nowa nazwa – KPP (Komunistyczna Partia Polski). Była to polska sekcja Międzynarodówki Komunistycznej, całkowicie zależna od ZSRR (w 1922 r. zastąpił Rosję Sowiecką).

 

24.01.

Decyzja rządu o budowie Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie.

 

1.02.

Początek nadawania próbnych audycji Polskiego Towarzystwa Radiowego.

 

9.05.

Pierwszy w dziejach polskiej lekkiej atletyki rekord świata Haliny Konopackiej, rzut dyskiem – 31,23 m. Poprawiony 21.06 – 33,40.

 

1 lipca.

Początek wojny celnej z Niemcami. Podwyższenie przez Republikę Weimarską taryf celnych.

 

11 lipca.

We Lwowie powstaje UNDO (Ukraińskie Narodowo-Demokratyczne Zjednoczenie). Prezesem Dmytro Łewyćkyj, prezes klubu ukraińskiego w Sejmie II kadencji.

 

18.08.

Spółka „Polskie Radio S.A.” otrzymała koncesję na emisję programu radiowego do ogólnego odbioru.

 

27-29.09.

Komisarz spraw zagranicznych ZSRR G. Cziczerin proponuje MSZ A. Skrzyńskiemu pakt o nieagresji, gdy Skrzyński chce nim objąć także państwa bałtyckie i Rumunię – odmawia.

 

5-6.10.

Locarno. Pakt międzynarodowy otwierający Niemcom drogę do Ligi Narodów – bez gwarancji granic zachodnich Polski i Czechosłowacji. Zachwianie wersalskiego ładu w Europie, podział na dwie części, bezpieczną i mniej bezpieczną.

 

31.10.

Przejęcie – po sporach z Niemcami gdańskimi – terenu wojskowego na Westerplatte, zgodnie z decyzją Ligi Narodów.

 

13.11.

Dymisja rządu W. Grabskiego. 15.11 w Sulejówku, miejscu zamieszkania Piłsudskiego, manifestacja wojskowa jego zwolenników. Hasła powrotu do życia politycznego i zrobienia „porządku z sejmokracją” i chaosem. Gen. Sikorski postawił uczestników manifestacji do karnego raportu.

 

20.11.

Rząd Aleksandra Skrzyńskiego, dotychczasowego MSZ. Szeroka koalicja wielu stronnictw (PSL „Piast”, Narodowa Partia Robotnicza, chadecja, endecja, PPS).

 

28.12.

Sejm – ustawa o reformie rolnej. Maksimum posiadania – 60 ha na terenie przemysłowym i podmiejskim i 180 ha – na terenach pozostałych. Na Kresach – do 300 ha. W majątkach uprzemysłowionych i specjalistycznych – do 700 ha. Pełne odszkodowanie dla rozparcelowanych właścicieli (za zajęte „nadmiary” ziemi). Nowe gospodarstwa – do 25/35 ha. Konkordat zawarty wcześniej ze Stolicą Apostolską wyłączał z reformy ziemie Kościoła. Do 1939 r. rozparcelowano 1,7 mln ha.

 

1926

 

Luty.

Piłsudski atakuje generalicję, dymisja gen. gen. Szeptyckiego, Sikorskiego, St. Hallera.

 

4.03.

Gdynia otrzymuje prawa miasta Rzeczypospolitej.

 

26.03.

Traktat sojuszniczy gwarancyjny (o wzajemnej pomocy w razie agresji) polsko-rumuński. Rumunia i Łotwa to jedyne przyjazne kraje graniczące z II RP.

 

20.04.

PPS wycofuje ministrów z rządu Skrzyńskiego, który staje się centroprawicowy.

 

24.04.

Traktat o przyjaźni i neutralności m. Republiką Weimarską a ZSRR groźny dla Polski.

 

26.04.

Piłsudski krytykuje zależność rządu od sejmu, „sejmokrację”.

 

1.05.

PPS starła się na pochodzie z KPP, 5 ofiar śmiertelnych, 27 rannych. Obie robotnicze partie dzieli przepaść w związku z negatywnym stosunkiem KPP do niepodległej Polski.

 

5.05.

Dymisja rządu Skrzyńskiego wobec braku większości w Sejmie.

 

10.05.

Centroprawicowy rząd Witosa (kolejny) powołany po wielu próbach sformowania gabinetu. PPS, PSL „Wyzwolenie”, Stronnictwo Chłopskie i Klub Pracy – bezwzględna krytyka rządu. Piłsudski ostro krytykuje rząd.

 

12.05.

Rozpoczynają się „wypadki majowe”. Koniec epoki rządów parlamentarnych w II RP.