Gen. Tadeusz Rozwadowski

Polska w latach 1918-1922

Formowanie się państwa, walka o jego przetrwanie i granice.

 

1918

11 listopada.

Cd. rozbrajania Niemców w Warszawie. RR (Rada Regencyjna) przekazuje władzę J. Piłsudskiemu, ewakuacja Niemców z Warszawy.

 

12.11.

Polsko-ukraińskie walki w Galicji, Polacy odbili Przemyśl.

 

13.11.

KNP (Komitet Narodowy Polski) w Paryżu uznany przez Francję.

 

15-17.11.

walki z Ukraińcami o Lwów.

 

17.11.

Dymisja „lubelskiego” rządu Ignacego Daszyńskiego. 18.11. Rząd Jędrzeja Moraczewskiego, także z PPS. Piłsudski – teka spraw wojskowych. Zajęcie Spisza i Orawy, tarcia z Czechami i Słowakami.

 

19.11

Ostatnie oddziały niemieckie opuszczają Cytadelę i Warszawę. Początek odsieczy Lwowa.

 

21.11.

Tarcia m. PPS i SDKPiL (Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy) o wizję państwa, PPS – socjalistyczno-niepodległościowa, odwołuje delegatów z Warszawskiej Rady Delegatów Robotniczych opanowanej przez komunistów z SDKPiL, będących pod wpływem bolszewików sowieckich.

 

21-22.11.

Płk Michał Karaszewicz-Tokarzewski z wojskiem zajmuje Lwów.

 

22.11.

Piłsudski Tymczasowym Naczelnikiem Państwa.

 

23.11.

Dekret Naczelnika Państwa o 8-godz. dniu pracy i 46-godz. tygodniu (6 godz. w sobotę).

 

Listopad – grudzień.

Ok. 100 Rad Delegatów Robotniczych na terenie Polski współpracuje z sowieckimi bolszewikami, hasła rewolucji społecznej i walki z „kapitałem, burżuazją i obszarnikami”.

 

28.11.

ustalenie terminu i ordynacji wyborów do sejmu (na 26 stycznia 1919). Wybory 5-przymiotnikowe (powszechne, bezpośrednie, równe, tajne i proporcjonalne).

 

29.11.

Kawiarnia poetycka „Pod Pikadorem” inauguruje działalność w Warszawie (m.in. J. Tuwim, J. Lechoń, A. Słonimski, potem J. Iwaszkiewicz i K. Wierzyński).

 

3-5.12.

Sejm Dzielnicowy w Poznaniu. Potwierdzenie władzy polskiej NRL (Naczelna Rada Ludowa). Żądanie do Ententy przyłączanie Wielkopolski i in. ziem b. zaboru pruskiego (po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r. nadal powszechnie stosowano tę nazwę) do Polski.

 

5.12.

Stanisław Grabski z KNP (Komitet Narodowy Polski) w Paryżu w imieniu endecji i Romana Dmowskiego konferuje w Warszawie z Piłsudskim (nadal formalnie PPS, choć odchodzi od haseł lewicowych) o współrządzeniu Polską i jednolitym rządzie.

 

11 grudnia.

XV zjazd PPS za ustrojem parlamentarnym, przeciw rewolucji w typie bolszewickim. Konflikt z komunistyczną SDKPiL narasta (16 grudnia PPS-Lewica, odłam radykalny PPS, łączy się z SDKPiL, powstaje KPRP, Komunistyczna Partia Robotnicza Polski, potem znana jako KPP – Komunistyczna Partia Polski). Stanowisko antyniepodległościowe głównie pod wpływem Róży Luksemburg, działającej także w Niemczech, hasło „rewolucji ramię w ramię z socjalistyczną Rosją i rewolucyjnym proletariatem wszystkich krajów”. DE facto – dążenie do zespolenia Polski z Rosją Radziecką.

 

23.12.

Litewski rząd Augustinasa Voldemarasa zwraca się z notą do Polski o uznanie Wilna za stolicę niepodległej Litwy.

 

25.12.

Wojska ZURL (Zachodnio-Ukraińska Republika Ludowa) atakują odbity przez Polaków Lwów.

 

26.12.

Do Poznania przybywa Ignacy Paderewski. 27.12. Manifestacje w Poznaniu. Starcia POW i Straży Ludowej z Niemcami. Opanowanie miasta. Początek powstania wielkopolskiego. 29.12. Zajęcie Gniezna.

 

30.12.

Leon Wasilewski, min. MSZ, w nocie do Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych Rosji Sowieckiej (komisarz SZ Gieorgij Cziczerin) ostro protestuje przeciw atakowi wojsk sowieckich na zwolnione przez Niemców tereny Litwy i Białorusi.

 

1919

 

1.01.

Opanowanie Wilna przez oddziały polskie po wyjściu Niemców.

 

03.01.

Armia Czerwona zajmuje Rygę na północy i Charków na południu, atakując w kierunku Kijowa.

 

04-05.01.

Endecja próbuje siłą obalić piłsudczykowski rząd PPS (J. Moraczewski). Piłsudski po ostrej reprymendzie zwalnia złapanych zamachowców. Trwają rozmowy z I. Paderewskim, osobą „ponad podziałami”, o rekonstrukcji rządu.

 

05.01.

Armia Czerwona zajmuje Wilno, wyparcie armii polskiej.

 

06.01.

Inowrocław oraz poznańskie lotnisko Ławica w rękach powstańców wlkp. Od 11.01. gen. Dowbór-Muśnicki na czele powstania.

 

11-13.01

ciężkie walki pod Lwowem.

 

12.01.

„Operacja Wisła” Armii Czerwonej, plan zajęcia ziem polskich aż po Wisłę – i dalszego „rewolucyjnego” marszu na zachód Europy, dla udzielenia pomocy rewolucji komunistycznej w Niemczech (trwała wówczas).

 

16.01.

Dymisja rządu Moraczewskiego. Nowy rząd – premier I. Paderewski, bliski endecji i KNP w Paryżu. Komitet paryski Dmowskiego uznaje formalnie Piłsudskiego za Naczelnika Państwa (dopiero teraz).

 

18.01.

Początek konferencji pokojowej w Paryżu. Sprawa polska – gł. Dmowski i KNP. Drugim delegatem I. Paderewski. Trzecim – Władysław Grabski (sprawy ekonomiczno-finansowe). Żądania: Polska w granicach sprzed 1772 z ustępstwami na wschodzie, inne granice – etniczne. Opór W. Brytanii, nie chce zbytniego osłabienia Niemiec. Francja z kolei nie chce nadto osłabiać Rosji – na razie wynik rewolucji nie jest przesądzony – i nie godzi się na daleko wysunięte na wschód granice Polski.

 

23.01.

Wojska czechosłowackie napadają na Śląsk Cieszyński. Podział tzw. Zaolzia etnicznie niekorzystny dla Polski, zajętej innymi odcinkami granic (wschód, Niemcy). 26.01 Polacy opuszczają Cieszyn.

 

26.01.

Wybory do Sejmu Ustawodawczego w b. KP i Galicji Zachodniej. Frekwencja 60-94%. Endecja w b. Królestwie Polskim – 45% głosów, PSL „Wyzwolenie” – 22%, PPS – 9%. W Galicji: endecja – 11%, PSL „Piast” – 34%, PSL-Lewica – 19%, PPS-D – 18% (Polska Partia Socjal-Demokratyczna, galicyjska gałąź PPS), SK-L (Stronnictwo Katolicko-Ludowe) – 9%. Endecja (w b. Królestwie) najsilniejszą partią.

 

3.02.

Ugoda polsko-czechosłowacka, podział (tymczasowy) Śląska Cieszyńskiego, pod naciskiem Ententy.

 

5.02.

Armia Czerwona zajmuje Kijów.

 

10.02.

Obrady Sejmu Ustawodawczego. Marszałkiem Wojciech Trąmpczyński (prawica).

 

14.02.

Mosty nad Niemnem. Kontakt bojowy wojsk polskich i sowieckich. Kształtuje się (do końca lutego) 150-kilometrowy front od Prypeci po rejon Grodna.

 

18.02.

Zawieszenie broni w Wielkopolsce. Prowincja w Polsce, zwycięstwo powstańców.

 

20.02.

Piłsudski rezygnuje z urzędu Naczelnika. Tzw. Mała Konstytucja – na razie Piłsudski pozostaje jednak na stanowisku aż do uchwalenia pełnej ustawy zasadniczej, jako Naczelnik Państwa. W porozumieniu z Sejmem powołuje rząd. Akty Naczelnika z kontrasygnatami stosownego ministra.

 

26.02.

Linia Olzy potwierdzona jako tymczasowa granica z Czechosłowacją na Śląsku Cieszyńskim.

 

28.02.

Nota Dmowskiego na konferencji w Paryżu ws. granicy zachodniej Polski. Zawieszenie broni w Galicji Wschodniej (walki polsko-ukraińskie).

 

3.03.

wznowienie walk o Lwów. Nota Dmowskiego w Paryżu ws. granicy wschodniej.

Marzec.

Rokowania z Niemcami w Poznaniu. Wybory samorządowe w Wielkopolsce. Ofensywa gen. Wacława Iwaszkiewicza pod Lwowem.

 

4.04.

Teatrzyk kabaretowy „Qui Pro Quo” powstaje w Warszawie.

 

9.04.

Spór Paderewskiego z Davidem Lloyd George’em na konferencji pokojowej w Paryżu o przyłączenie do Polski Gdańska, premier brytyjski przeciwny.

 

14.04.

Początek przerzutu „Błękitnej Armii” gen. Józefa Hallera z Francji do kraju.

 

15.04.

W.I. Lenin twierdzi na naradzie wojskowej, że w „małych krajach” sąsiednich, takich jak Polska „żadna inna władza oprócz naszej nie okaże się możliwa”.

 

16.04.

Atak polski na Lidę rozpoczyna od nowa wojnę polsko-bolszewicką (kierunek ataku – Wilno).

 

2.04.

Odezwa Piłsudskiego do mieszkańców b. W Ks. Litewskiego, Gwarancja samostanowienia ws. wewnętrznych, narodowościowych, wyznaniowych.

 

23-26.04.

PPS w zaborze rosyjskim i pruskim oraz galicyjska PPS-D jednoczą się na zjeździe w Krakowie w ogólnopolską PPS. W kierownictwie m.in. I. Daszyński i Bolesław Limanowski. Narasta konflikt z Litwinami o Wilno.

 

25-30 kwietnia.

Pod Szyrwintami i Oszmianą gen. Rydz-Śmigły rozbił trzy zgrupowania sowieckie.

 

08.05.

Otwarcie Uniwersytetu w Poznaniu.

 

11-12.05.

Związek Ludowo-Narodowy (ZL-N) powstaje z połączenia ND (endecja), galicyjskiego Stronnictwa Ludowego (SL), części ZN (Zjednoczenie Narodowe) w b. Królestwie i in. grup prawicy. To największa partia w Polsce, pod tą nazwą występuje odtąd narodowa demokracja (endecja) Romana Dmowskiego.

 

14.05.

Ofensywa polska w Galicji Wsch. z udziałem armii gen. Hallera.

Maj.

Walki polsko-ukraińskie (Z-URL) w Galicji Wsch. przeplatają się z natarciem sowieckim od wschodu, trudna sytuacja (chaos) na Ukrainie. Resztki wojsk atamana Semena Petlury z rozbitej kijowskiej URL, drugiego państewka ukraińskiego (centralna Ukraina), zostają wciśnięte między bolszewików i Polaków.

 

5 czerwca.

Decyzja Ententy o plebiscycie na Górnym Śląsku. Protest Paderewskiego.

 

27.06.

Niemcy opuszczają południową Suwalszczyznę (z Suwałkami, Sejnami i Augustowem), po starciach z Litwinami zajmują ją Polacy. Północna Suwalszczyzna (z Kalwarią i Mariampolem) zostaje przy Litwie.

 

28.06.

Traktat pokojowy w Wersalu. Podpisy – I. Paderewski i R. Dmowski. Plebiscyty mają zdecydować o przynależności Górnego Śląska oraz Warmii, Mazur i Powiśla. Gdańsk – Wolne Miasto pod kontrolą Komisarza Ligi Narodów.

 

Lipiec.

Ofensywa gen. S. Szeptyckiego na froncie wschodnim, kierunek Wilno i Lida.

 

10.07.

Sejm – reforma rolna. Parcelacja gruntów państwowych. Przymusowy wykup ziemi z majątków prywatnych powyżej 180 ha. Na Kresach i w b. zaborze pruskim – powyżej 400 ha. Dla majątków uprzemysłowionych i specjalistycznych – wyższa granica wykupu przymusowego. Rocznie na parcelację 200 tys. ha ziemi państwowej.

 

17.07.

Wojska polskie zajęły całą Galicję Wschodnią po rz. Zbrucz (gen. W. Iwaszkiewicz).

 

26.07.

Tzw. linia Focha (marszałek Francji) rozgranicza Polskę i Litwę na spornej Suwalszczyźnie.

 

1.08.

Ustawa Sejmu o godle i barwach RP. Orzeł Biały w koronie (inny niż dziś), barwy biało-czerwone.

 

8.08.

Polacy zajmują Mińsk Białoruski i atakują dalej na wschód.

 

9-13.08.

Na Wołyniu Polacy zajmują Krzemieniec, Dubno i Równe, Sowieci w odwrocie.

 

16.08.

I powstanie śląskie. Na czele – prócz miejscowych powstańców – kadry POW, dowódcą oddziałów powstańczych por. Alfons Zgrzebniok. Stłumione 24.08 przez Niemców.

 

15.09.

Paderewski w Paryżu na konferencji pokojowej – bezskuteczna próba uzgodnienia wspólnej polityki Ententy wobec Rosji Sowieckiej i wojny polsko-sowieckiej.

 

Listopad.

Rozmowy rozejmowe m. Ignacym Boernerem (wysłannik Piłsudskiego) a Julianem Marchlewskim (wysłannik Lenina, polski komunista). Polacy żądają zaprzestania agitacji komunistycznej w wojsku polskim i nieatakowania wojsk URL Semena Petlury, taktycznego sojusznika Piłsudskiego. Sowieci nie godzą się na istnienie niepodległej Ukrainy. 4.12 Petlura na terenie Polski, dalsze rozmowy o sojuszu z Piłsudskim.

 

27.11.

Dymisja rządu Paderewskiego.

 

06.12.

Inauguracja grupy poetyckiej „Skamander” w Warszawie (m.in. J. Tuwim, J. Lechoń, A. Słonimski, J. Iwaszkiewicz, K. Wierzyński).

 

08.12.

Tzw. linia Curzona (nazwisko bryt. ministra SZ) – propozycja Ententy granicy wsch. Polski mniej więcej na linii Bugu, protesty polskie.

 

13.12.

Rząd Leopolda Skulskiego – endecja.

 

14-15.12.

Powstaje „Lewiatan”, Centralny Związek Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów.

 

1920

 

03.01.

Gen. Rydz-Śmigły zdobywa Dyneburg nad Dźwiną (ob. Łotwa), główne miasto polskie w tzw. Inflantach Południowych. Przyjazne stosunki z nowo powstałym państwem łotewskim (Łotwa i Rumunia to jedyni sąsiedzi II RP bez konfliktów terytorialnych z Polską).

 

17 stycznia.

Gen. Haller wkracza na Pomorze, 10 lutego w Pucku „akt zaślubin” Polski z Bałtykiem.

 

4-14 marca.

Warszawa. Rokowania państw będących w stanie wojny z Sowietami (Finlandia, Łotwa, Rumunia, Ukraina – URL Semena Petlury). Brak wspólnej linii, mimo starań MSZ Stanisława Patka.

 

5-12 marca.

Ofensywa gen. Władysława Sikorskiego na Polesiu.

 

10 marca.

Plan ofensywy sowieckiej przeciw Polsce.

 

19.03.

J. Piłsudski Pierwszym Marszałkiem Polski.

 

Marzec-kwiecień.

Rozejmowe propozycje min. SZ Patka odrzucone przez komisarza SZ Cziczerina.

 

17.04.

Piłsudski zarządza wyprzedzające natarcie na Ukrainie (wyprawa kijowska).

 

21.04.

Umowa Piłsudski-Petlura. Ukraina ma prawo do niepodległości. Granica przyszła: linia rzek Zbrucz i Horyń.

 

24.04.

Konwencja wojskowa o współpracy armii polskiej i ukraińskiej w walce z Sowietami.

 

25.04.

Wielka ofensywa polska na Ukrainie. Na czele sam Piłsudski.

 

26.04.

Odezwa Piłsudskiego do mieszkańców Ukrainy: wspólna walka z bolszewikami, w przyszłości – państwo ukraińskie w sojuszu z RP.

 

7-8 maja.

Gen. E. Rydz-Śmigły wkracza do Kijowa. W mieście przywrócono rząd URL atamana Petlury, wspierany przez Polaków. 6. dywizja armii URL przejmuje miasto z rąk polskich.

 

14 maja.

Michał Tuchaczewski rozpoczyna kontrofensywę sowiecką na Litwie i Białorusi.

 

25 maja.

Armia Konna Siemiona Budionnego naciera na pozycje polskie na Ukrainie. Polacy atakują na Białorusi.

 

5-8 czerwca.

Początek odwrotu Polaków z Kijowszczyzny.

 

9 czerwca.

Dymisja rządu L. Skulskiego wobec niepowodzeń na froncie i w związku z wycofaniem PSL „Piast” z koalicji.

 

Czerwiec.

Józef Stalin, członek Politbiura KC WKP(b) doradza W. Leninowi, by nie włączać Polski do Rosji Sowieckiej jako członka „federacji” narodów, lecz uczynić z niej satelitę sowieckiego – za karę za antysowiecką postawę.

 

23.06.

Nie udaje się powołać rządu Wincentego Witosa, szefa PSL „Piast”, powstaje rząd endeka Władysława Grabskiego. Strajki robotników w Europie, m.in. w Gdańsku, uniemożliwiają dostawy broni do „burżuazyjno-pańskiej” Polski, zwalczającej „ojczyznę proletariatu” – skutek propagandy bolszewickiej.

 

1.07.

Sejm powołał Radę Obrony Państwa z J. Piłsudskim na czele.

 

2.07.

Słowa Tuchaczewskiego o celu wojny: poprzez „trupa białej Polski” na Zachód, do „ogólnoświatowego pożaru” rewolucji.

 

4.07.

Wielka ofensywa bolszewicka.

 

Lipiec.

Gen. K. Sosnkowski, min. spraw wojskowych, prowadzi werbunek ochotników na front, tzw. Armia Ochotnicza. Na jej czele Józef Haller.

 

10.07.

Konferencja w Spa. Ententa pośredniczy w rokowaniach polsko-sow. Wsparcie dla Polski.

 

11.07.

Plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu przegrany przez Polskę (2,2% głosów za Polską). Tylko ziemia działdowska i kilka wiosek – do Polski.

 

15.07.

Reforma rolna – dla zachęcenia chłopów do poparcia wojny obronnej i wstępowania do Armii Ochotniczej. Statut organiczny województwa śląskiego – uchwała Sejmu. Autonomia i osobny sejm. Bolszewicy odrzucają linię Curzona i dążą do opanowania całej Polski.

 

24.07.

Dymisja rządu Grabskiego. Rząd W. Witosa.

 

25.07.

Misja aliancka franc. gen. Maxime’a Weyganda w Polsce, wsparcie w wojnie z Sowietami.

 

28.07.

Armia Czerwona w Białymstoku, 30.07 powstaje tam Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski – TKRP (Julian Marchlewski, Feliks Dzierżyński, Feliks Kon). 29.07 Litwini zajmują Suwałki, korzystając z walk polsko-sowieckich.

 

05.08.

Odezwa białostockiego TKRP do chłopów i robotników polskich, wzywająca do walki z burżuazją i panami.

 

06.08.

Rozkaz Piłsudskiego o przeciwuderzeniu znad Wieprza w bok armii Tuchaczewskiego.

 

14.08.

W Mińsku Białoruskim rokowania z Tuchaczewskim. Kontrnatarcie gen. Sikorskiego znad Wkry.

 

15.08.

Kontrnatarcie pod Radzyminem, tzw. „Bitwa Warszawska”, odrzucenie bolszewików spod Warszawy.

 

16.08.

Decydujące przeciwuderzenie polskie znad Wieprza na pn. i północny wschód, odwrót wojsk sow.

 

17-18.08.

Klęski bolszewików, rokowania w Mińsku – cd.

 

19-25.08.

II powstanie śląskie. Sukces powstańców. Działania polit. Wojciecha Korfantego wobec Ententy.

Powstaje Samoobrona Śląska i plebiscyt zostaje przyspieszony.

 

25.08.

Po „Bitwie warszawskiej” front na linii Brześć – Grodno.

 

Sierpień.

Tzw. powstanie sejneńskie. Odebranie Suwałk i Sejn Litwinom 31.08. Walki polsko-lit. na Suwalszczyźnie.

 

01-02.09.

Atak litewski na Sejny-Suwałki-Augustów. Powstrzymany.

 

02.09.

Wybór Rygi na miejsce rokowań polsko-sowieckich.

 

16-18.09.

Rokowania polsko-lit. w Kalwarii ws. podziału Suwalszczyzny.

 

20-30.09.

Operacja zaczepna Piłsudskiego pod Grodnem. Tzw. bitwa nad Niemnem, przy okazji rozbicie Litwinów blokujących Suwalszczyznę. Sukces wojsk Rydza-Śmigłego.

 

21.09.

Rokowania w Rydze.

 

7.10.

Umowa suwalska. Linia Focha granicą polsko-lit. na Suwalszczyźnie.

 

9.10.

Akcja gen. Lucjana Żeligowskiego, zajęcie Wilna przez Polaków (pozorowana niesubordynacja, uzgodniona z Piłsudkim).

 

12.10.

Ryga. Preliminaria pokojowe, rozejm od 18.10 – wstrzymanie walko na froncie z Sowietami. Straty polskie: ok. 130 tys. zabitych, zmarłych i zaginionych oraz ok. 110 tys. rannych.

 

01.11.

Decyzja o budowie portu we wsi Gdynia.

 

09.11.

Paryż. Konwencja we. Funkcjonowania WM Gdańska z Pocztą Polską i polskim Komisarzem. Prawa polskie w Gdańsku (m.in. część portu, stoczni) były potem stale naruszane. Polska składnica amunicyjna powstała na płw. Westerplatte.

 

21.11.

Rozejm m. Litwą Kowieńską (państwo lit.) a tzw. Litwą Środkową (z Wilnem zajętym przez gen. Żeligowskiego).

 

1921

 

17.03.

Konstytucja RP. tzw. marcowa. Republika parlamentarna, dwuizbowy parlament (Sejm i Senat), prezydent i rząd – władz wykonawcza. Sądy niezawisłe. Prezydent wybierany na 7 lat przez parlament. Może go rozwiązać za zgodą 3/5 senatu. Prezydent bez inicjatywy ustawodawczej. 21 lat – czynne prawo wyborcze do sejmu, 30 – do senatu. Bierne – 25 do sejmu i 40 do senatu. Wolność słowa, prasy, sumienia, wyznania. Równość wobec prawa, niezależenie od rasy, narodowości, pochodzenia społ. i religii.

 

18.03.

Traktat ryski m. RP a Rosją i Ukrainą Sowiecką (URL i Z-URL przestały faktycznie istnieć). Granica wzdłuż Zbrucza i dalej ku północy, zwrot dzieł i zabytków wywiezionych do Rosji, 30 mln rubli w złocie rekompensaty dla RP (punkt niezrealizowany). Upadek federacyjnych planów Piłsudskiego wobec Ukrainy, Białorusi i Litwy.

 

20.03.

Plebiscyt na G. Śląsku. Ok. 40% głosów za Polską. Komisja Ententy chce włączyć do RP tylko powiaty pszczyński i rybnicki oraz część katowickiego, protesty. Wezwanie W. Korfantego do strajku generalnego 2.05.

 

3.05

III powstanie śląskie. Sukcesy polskie, spora część G. Śląska w rękach powstańców. 6-9.05. Bój o Górę św. Anny na Opolszczyźnie. Dyktatura W. Korfantego. 11.06 koniec walk po serii sukcesów niem. Znaczna część G. Śląska (m.in. Katowice, Królewska Huta/Chorzów, Rybnik, Pszczyna) – do RP. W Niemczech zostają m.in. Bytom, Zabrze, Gliwice. 12.10 decyzją Rady Ligi Narodów Polska zyskuje 29% obszaru plebiscytowego G. Śląska i 46% ludności, 76% kopalń i 50% hut.

 

13.09.

Dymisja rządu W. Witosa.

 

20.09.

Rząd Antoniego Ponikowskiego, centrolewicowy.

 

30.09.

Spis ludności, Polska liczy ok. 27,2 mln mieszk., w tym 69,2% Polaków, 14,3% Rusinów (Ukraińców), 7,8% Żydów, 3,9% Białorusinów, 3,9% Niemców.

 

1922

 

7.02.

Abp Achille Ratti papieżem (Pius IX). 1918-1921 był wizytatorem i nuncjuszem w Polsce.

 

20.02.

Sejm Orzekający w Wilnie – uchwała o przyłączeniu Litwy Środkowej z Wilnem do Polski.

 

15.04.

Sejm ratyfikuje ryski traktat pokojowy.

 

16.04.

Układ w Rapallo m. Rosją Sowiecką a Niemcami – niebezpieczeństwo nad Polską.

 

20.06.

Gen. S. Szeptycki zajmuje przyznane Polsce obszary Górnego Śląska.

 

28.07.

Sejm uchwalił ordynację wyborczą do sejmu i senatu. Tzw. lista państwowa, promująca większe stronnictwa (korekta).

 

Lipiec.

Powstaje PAST (Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna). Gł. współwłaścicielem szwedzka spółka Cedergren (od 1930 w ramach Ericssona) i skarb państwa. 1919 – 21 tys. abonentów, 1939 – 91 tys.

 

16.08.

Endecja tworzy blok wyborczy, tzw. żartobliwie Chjenę (Chrześcijański Związek Jedności Narodowej).

 

15.09.

Liga Narodów odrzuca wniosek Litwy o potępienie włączenia Wileńszczyzny do Polski. Stosunki z Litwą b. złe aż do 1939 r.

 

23.09.

Sejm podejmuje uchwałę ws. budowy portu we wsi Gdynia, wcześniej wyznaczonej przez rząd. Przeładunki w Gdyni prowadzono już nawet w XVII w., a król Władysław IV myślał o budowie portu – na realizację trzeba było czekać do XX wieku.

 

Październik.

Ukraińska Organizacja Wojskowa prowadzi antypolskie działania w Galicji. Rozwój grup nacjonalistycznych. Nasilenie działań 1924-26.

 

05.11.

Wybory do Sejmu I kadencji. Frekwencja – 68%. Część Rusinów, wezwanych przez grupy nacjonalistyczne, bojkotuje wybory. Wyniki: „Chjena” – 29%, Blok Mniejszości Narodowych – 16%, PSL „Piast” – 13%, PSL „Wyzwolenie” – 11%, PPS – 10%, Narodowa Partia Robotnicza – 5,5%, komuniści – 1,4%.

 

12.11.

Wybory do Senatu. Głosy podobne.

 

27.11.

Sejm Ustawodawczy zamyka obrady.

 

28.11.

Sejm I kadencji – posiedzenie. Marszałek – Maciej Rataj, marszałek Senatu – Wojciech Trąmpczyński.

 

4.12.

Piłsudski odmawia kandydowania na urząd prezydenta. Kandydaturę Witosa z PSL „Piast” odrzuca konkurencyjne lewicowe PSL „Wyzwolenie”.

 

9.12.

Zgromadzenie Narodowe (Sejm i Senat) wybiera prezydenta. Kandydaci: Maurycy Zamoyski (endecja), Stanisław Wojciechowski (współzałożyciel PPS, ale kandydat PSL „Piast”), Gabriel Narutowicz (kandydat PSL „Wyzwolenie”, poparty przez Blok Mniejszości i PPS. Wyniki 2 tury: Narutowicz 289 głosów, Zamoyski 227.

 

10-16 grudnia.

Ostre ataki na prezydenta Narutowicza (endecja, zwłaszcza gen. J. Haller). 11 grudnia – przysięga prezydenta w sejmie przy pustych ławach prawicy. Histeria w kręgach endeckich, wzywanie do obalenia prezydenta wybranego głosami mniejszości narodowych i socjalistów.

 

14.12.

Narutowicz przejmuje władzę od Naczelnika (ta funkcja przechodzi do historii).

 

16.12.

Pałacyk Zachęty Towarzystwa Sztuk Pięknych w Warszawie. Podczas wystawy malarskiej G. Narutowicz zastrzelony przed endeckiego fanatyka Eligiusza Niewiadomskiego (skazany potem i stracony 31.01.1923).