Stefan Batory

Bitwa po Kluszynem

Wojny Polsko - Rosyjskie w XVII wieku


1575

Od tego roku Iwan Groźny sukcesywnie zajmował tereny kosztem Rzeczypospolitej.

Zakończenie sporu z Gdańskiem oraz uzyskanie znacznej sumy pieniędzy umożliwiło Batoremu na prowadzenie działań wojennych z Rosją.  Rzeczpospolita nie mogła pozostawać bowiem obojętna na zagrożenie ze strony Rosji. Iwan Groźny od 1575 r. do zakończenia wojny gdańskiej zajął niemal całe Inflanty kosztem Rzeczpospolitej oraz także Danii i Szwecji. Wojna, jaką zaczynał Stefan Batory miała toczyć się w Warunkach izolacji caratu. Bowiem przeciwko Rosji wystąpili również Tatarzy krymscy. Ponadto państwo to było osłabione walkami i konfliktami wewnętrznymi. Stefan Batory wspólnie z Zamoyskim opracowali plan wojny z Rosją. Zakładał on uderzenie w kierunku Moskwy i odcięcie od zaplecza sił rosyjskich nad Dźwiną i Bałtykiem. Plan ten nie zakładał zatem zdobywania utraconych Inflant.

 

1579

Wojska polskie zdobyły Połock.

Wojna z Rosją podzielona była na trzy kampanie. W 1579 r. wojsk polskie dzięki zastosowaniu ruchliwych zagonów, czym krępowały przeciwnika, zdobyły Połock. W roku następnym armia Stefana Batorego powiększona została do ok. 30 000. Ta armia w 1580 r. zdobyła Wielkie Łuki, Chołm, Woroniec. W 1581 r. stronnictwo wojenne przeforsowało  na sejmie uchwałę o dodatkowym poborze. Ze zwiększonymi siłami armia polska uderzyła wkrótce na Psków. Miasta jednakże nie zdobyto, jednakże pod jego murami zaczęto wstępne rozmowy pokojowe.

 

1582

Podpisany został pokój w Jamie Zapolskim.

W 1582 r. podpisany został pokój w Jamie Zapolskim. Zawarto dziesięcioletni rozejm. Rosja zwracała Inflanty i zrzekała się ziemi połockiej. W tym samym czasie wzrost ekspansji szwedzkiej zmusił Iwana Groźnego do podpisania układu pokojowego również ze Szwecją. Układ taki podpisano w 1583 r. W ten sposób Rosja została odepchnięta od Bałtyku na ponad 120 lat. Końcowe lata panowania Stefana Batorego poświęcone były próbom realizacji planów wojennych z Turcją. Akcję antyturecką popierała część magnaterii polskiej, chcącej zdobyć dalsze tereny eksploatacji. W pierwszym rzędzie zamierzano opanować Rosję, która miała stanowić bazę wypadową na południe. Te plany, pomimo układu zapolskiego, miały być realizowane po śmierci Iwana Groznego. Car umarł w roku 1584, dwa lata później zmarł Stefan Batory. Śmierć króla przerwała przygotowania skarbowo – wojskowe do działań wojennych.z Jamy Zapolskiej.

 

1605

Zmarł Borys Godunow. Bojarzy odsunęli od władzy syna Borysa i wynieśli na tron carski Dymitra.

W 1604 r. część polskich magnatów, wykorzystując kryzys wewnętrzny w Rosji, rozpoczęła przygotowania do zbrojnej interwencji.  W tym celu wykorzystała przede wszystkim fakt pojawienia się awanturnika, który podawał się za rzekomo ocalałego carewicza Dymitra. Dwór polski oficjalnie nie mieszał się do tej akcji, gorącym przeciwnikiem takiej interwencji był sam Zamoyski. Jednakże książęta Wiśniowieccy i wojewoda sandomierski Jerzy Mniszech poparli samozwańca. W 1605 r. w wyniku walk między Dymitrem, wspieranym przez chłopstwo rosyjskie, a armią rosyjską zmarł Borys Godunow. Wykorzystał ten fakt Dymitr, który zajął Moskwę i koronował się na cara. Polscy panowie, którzy popierali samozwańca, znaleźli się teraz w otoczeniu cara. W 1606 r. w wyniku powstania ludowego w Moskwie zamordowany został Dymitr, a wraz z nim wielu polskich popleczników. Na nowego cara koronował się wódz powstania – bojar Wasyl Szujski. Wkrótce w 1607 r. kilku magnatów wysunęło drugiego kandydata do tronu carskiego. Kandydat ów twierdził, iż jest Dymitrem po raz drugi cudownie ocalonym. Wówczas Szujski, pragnąc utrzymać swoją władzę zdecydował się w 1608 r. na układ z Polską.

 

1610

Bitwa pod Kłuszynem. Hetman polny koronny Stanisław Żółkiewski rozbił odsiecz rosyjską.

Zygmunt III Waza uznał pokój z 1608 r. jako powód do wojny. Na jego decyzje wpływ mieli senatorowie rezydenci, którzy chcieli uzyskać nowe tereny oraz jezuici dążący do rozszerzenia katolicyzmu. Głównym celem ataku armii polskiej dowodzonej przez samego króla było zdobycie Smoleńska. Smoleńsk zdołano zdobyć dopiero w 1611 r. Natomiast latem 1610 r. hetman polny koronny Stanisław Żółkiewski rozbił odsiecz rosyjską w bitwie pod Kłuszynem. Hetman wykorzystał w tej bitwie ruchliwość polskiej kawalerii. Dzięki zwycięstwu pod Kłuszynem droga na Moskwę stała otworem. Jednocześnie w Moskwie bojarzy obwołali carem królewicza polskiego Władysława. Król Zygmunt III Waza, który liczył na koronę carską dla siebie, był nieprzekonany co do dalszej interwencji. Zwlekał również w posłaniem Władysława do Moskwy. Wszystko to działało na korzyść Rosji, w której zaczął się krystalizować opór przeciwko obcej interwencji. Do akcji przyłączyli się Szwedzi, którzy byli zaniepokojeni sukcesami Polaków. Ostatecznie w 1613 r. nowym carem został Michał Romanow, który odparł zarówno ataki szwedzkie, jak i polskie.

 

1619

Podpisany został pokój polsko – rosyjski w Dywilnie.

Rozejm polsko – rosyjski został podpisany w styczniu 1619 r. w Dywilnie na czternaście lat. Rzeczpospolita zatrzymała ziemię: smoleńską, czernihowską, siewierską. Tym samym osiągnęła granice Litwy w XV w. Rozejm ten przetrwał do śmierci Zygmunta III Wazy.

 

1632

Rozpoczęła się wojna z Moskwą, tzw. wojna smoleńska. Trwała do 1634 roku. Związane były z nią zabiegi holendersko-szwedzkie, w związku z czym traktowana jest jako część wojny trzydziestoletniej. Oblężony przez wojska moskiewskie Smoleńsk bronił się 9 miesięcy. Na odsiecz w połowie 1633 roku przybyły wojska koronne. W dniu 25 lutego 1634 roku wojska moskiewskie skapitulowały.

 

1634

Zawarcie pokoju polsko-moskiewskiego nad rzeką Polanówką. Miał on na trwale regulować stosunki polityczne. Ustalono granicę, z tym że Polsce przypadły ziemia smoleńska, czernihowska i siewierska. Król Władysław IV Waza zrzekł się natomiast pretensji do korony carskiej.