Kalendarium

Unie Polsko - Litewskie


1385

 Unia w Krewie.

Pod koniec XIV w. nastąpiło zbliżenie Polski i Litwy. Litwini oczekiwali od strony polskiej wsparcia w walce przeciwko Moskwie i Krzyżakom. Także Korona liczyła na odzyskanie przy pomocy Litwy ziem utraconych na rzecz Zakonu krzyżackiego. Najlepszym rozwiązaniem połączenia interesów obu państw był ślub wielkiego księcia litewskiego z polską królową Jadwigą. Ponadto Wielkie Księstwo Litewskie było słabo zaludnione. Litwini zatem bardzo chętnie widzieli polskich osadników, zresztą już wcześniej widoczny był proces osiedlania się na litewskich i ruskich ziemiach polskiej szlachty. Z punktu widzenia ekonomicznego zbliżenie obu tych państw otwierało drogę wymianie handlowej między Europą Zachodnią i Wschodnią Po rokowaniach ze stroną polską Jagiełło wystawił w Krewie akt, nazywany często unią krewską. Jednakże z prawnego punktu widzenia nie był to jeszcze akt unii, ale jedynie jej początek. Zgodnie z tym aktem Jagiełło miał poślubić królową Polski Jadwigę i sam miał zostać koronowany na króla Polski. Ze swej strony wielki książę litewski zobowiązał się, iż przyjmie chrzest wraz z poddanymi oraz odzyska ziemie utracone w przeszłości przez Polskę. Oba państwa miały być połączone osobą monarchy, który zachowywał dwa tytuły: króla Polski i Wielkiego Księcia Litwy. Mamy tutaj zatem początek unii personalnej. Zachował się oryginalny dokument układu w Krewie. Dokument ten przechowywany jest w krakowskim Archiwum Kapituły Metropolitalnej. Tekst ten został opublikowany na początku XIX w. przez Michała Wiszniewskiego w „Pomnikach historii i literatury polskiej”. Publikacja tekstu  rozpoczęła ożywioną dyskusję na temat znaczenia unii w Krewie.

  

1401

Unia wileńsko – radomska. Unia przywróciła związek Polski i Litwy. Władysław Jagiełło przekazał Witoldowi dożywotnio tytuł wielkiego księcia litewskiego i w lenno Księstwo Litewskie.

Klęska nas Worsklą księcia Witolda, pokazała konieczność ponownego zacieśnienia stosunków między Litwą a Polską. Rozmowy zaczęto jeszcze w 1400 r. w Grodnie. Finalizacją ich było podpisanie w 1401 r. w Wilnie układu, który stanowił pewnego rodzaju kompromis między separatyzmem litewskim a inkorporacyjnymi dążeniami strony polskiej. Na mocy tego układu Jagiełło przekazywał Witoldowi dożywotnio władzę książęcą na Litwie, z zachowaniem własnych praw zwierzchnich. Witold z kolei poprzysięgał wierność Koronie i zobowiązywał się do pomocy zbrojnej w każdej wyprawie prowadzonej przez Polskę. Po śmierci Witolda Litwa miała wrócić pod bezpośrednią władzę Jagiełły i Korony. W przypadku natomiast wcześniejszej śmierci Władysława Jagiełły nowy król miał zostać wybrany za radą i zgodą Witolda i i panów rady litewskiej. Układ ten został potwierdzony przez bojarów litewskich w Wilnie, i przez panów polskich w Radomiu Stąd nazwa unii wileńsko - radomskiej.

  

1413

Unia horodelska. Unia w Horodle podpisana została 2 października. Stanowiła ona rozwinięcie unii wileńsko – radomskiej. Litwa zachowała status odrębnego państwa z własnym wielkim księciem.

Litwa pozostawała odrębnym państwem, aczkolwiek akt unii zawierał warunek inkorporacji Litwy do Korony. Odtąd Polacy i Litwini mieli porozumiewać się w sprawie wyboru władcy oraz odbywać wspólne zjazdy w ważnych dla obu stron sprawach. Wielkiego Księcia Litewskiego miał ustanawiać król Polski, ale za radą i zgodą panów litewskich i rady koronnej. Ponadto największe katolickie rody litewskie zostały przyjęte  do polskich rodów szlacheckich. Obdarowane one zostały tymi samymi przywilejami, co szlachta polska. Jednocześnie akt ten nie dotyczył bojarów ruskich, którzy wyznawali prawosławie. Akt inii horodelskiej odnosił się wyłącznie do panów i bojarów katolickich, co podkreślało uprzywilejowaną pozycję kościoła katolickiego na Litwie.

  

1432

Unia grodzieńska. W wyniku przewrotu tron litewski objął brat Witolda Zygmunt Kiejstutowicz. Została odnowiona unia polsko - litewska w Grodnie.

W nocy z 31 sierpnia na 1 września część panów litewskich w porozumieniu ze stronnictwem Zbigniewa Oleśnickiego dokonali w Oszmianie przewrotu. W jego wyniku Świrdygiełło utracił władzę na Litwie właściwej. Przejął ją kandydat zamachowców – Zygmunt Kiejstutowicz, brat Witolda. Na Litwę przybyło poselstwo polskie ze Zbigniewem Oleśnickim. W Grodnie 15 października podpisane zostało nowe porozumienie między Koroną a Litwą. Na mocy tej tzw. unii Witold otrzymywał dożywotni zarząd na Litwie. Musiał jednakże złożyć przysięgę wierności królowi i Koronie Polskiej. Swojej władzy nie mógł przekazać potomkom. Ponadto Witold miał zerwać sojusz z Zakonem, przekazać Polsce Podole a zostawić przy Litwie Wołyń. Układ z Grodna został zatwierdzony przez Jagiełłę w 1433 r.  

  

1499

Unia krakowsko – wileńska.

Podpisana unia miała charakter przymierza wojskowo – politycznego. Nawiązywała do aktu unii horodelskiej z 1413 r. Korona i Litwa zobowiązywały się do udzielania wzajemnej pomocy przeciw wrogom oraz do wypowiadania wojny wyłącznie za zgodą drugiej strony.

  

1501

Unia mielnicka.

Podpisana unia miała charakter przymierza wojskowo – politycznego. Nawiązywała do aktu unii horodelskiej z 1413 r. Korona i Litwa zobowiązywały się do udzielania wzajemnej pomocy przeciw wrogom oraz do wypowiadania wojny wyłącznie za zgodą drugiej strony.

  

1569

Unia Lubelska