Konrad I Mazowiecki

Sprowadzenie Krzyżaków przez Konrada Mazowieckiego


1189 -1191

Powstanie Zakonu Krzyżackiego w okresie zupełnego rozkładu państwa jerozolimskiego. Zakon został założony wedle podania zimą r. 1189/1190 w czasie oblężenia Akkonu przez niemieckich krzyżowców i pielgrzymów.

Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, powstał w czasie III krucjaty (1189-1191), aczkolwiek jego związek w postaci hospicjum niemieckiego istniał wcześniej. Zakon powstał w okresie zupełnego rozkładu państwa jerozolimskiego. Wedle podania Zakon założony został w czasie oblężenia Akkonu zimą r. 1189/1190 przez niemieckich krzyżowców i pielgrzymów. Współzałożycielami byli, obok rycerzy, mieszczanie Lubeki i Bremy, którzy mieli później w Zakonie Krzyżackim specjalne prerogatywy.

 

1197

Cesarz rzymski Henryk VI Hohenstauf postanowił wykorzystać bractwo do swoich celów i nadał mu   w 1197 r. ziemie w południowych części Włoch, a dokładnie szpitale w Barletcie i Palermo. Jednocześnie cesarz wyjednał u papieża Celestyna III przyznanie bractwu statusu pełnego zakonu rycerskiego. Ostatecznie nastąpiło to w 1198 r. Równocześnie z przyznaniem statusu zakonu rycerskiego papież zwolnił dodatkowo ziemie zakonne od dziesięciny.

 

1198

Pierwsza wiadomość o zatwierdzeniu papieskim dla Zakonu pochodzi z 5 marca 1198 r. Z początku niemiecki Zakon pozostawał pod zwierzchnictwem i opieką joannitów, a później za sprawą Templariuszy usamodzielnił się całkowicie. Na wzór Templariuszy Zakon Krzyżacki stosował białe płaszcze (płaszcze joannitów były czarne), jednakże zamiast krzyża czerwonego Zakon Krzyżacki nosił krzyż czarny.

Właściwym założycielem Zakonu stał się czwarty z kolei mistrz, Hermann v. Salza. Był on człowiekiem zdolnym, realistą, nie znającym skrupułów, jeśli chodzi o osiągnięcie celu. Był on mężem stanu wielkiej miary, znakomitym dyplomatą oraz wytrawnym doradcą cesarz Fryderyka II. U boku cesarza odgrywał on bardzo dużą rolę. Cesarza Fryderyka II można określić jako „nowoczesnego” władcę. Cechował go bowiem indyferentyzm religijny, przyjaźń dla żydów i muzułmanów, dwuznaczny a nawet wrogi stosunek do papiestwa. Całkowicie świecka, pozbawiona motywów religijnych polityka cesarza Fryderyka II była dość oryginalnym zjawiskiem w ówczesnym świecie. Na tym indyferentnym dworze jedną z czołowych postaci był Hermann v. Salza. Ten ostatni potrafił utrzymywać dobre stosunki i z papiestwem i z cesarstwem, ale potrafił również doprowadzić do kompromisu między obu władzami. Był on stworzony do celu, aby z zakonu krzyżackiego stworzyć potęgę świecką, pozbawioną całkowicie pobudek religijnych. Nie potrafił jednakże w pełni tego zrealizować. Zycie religijne w Zakonie, pomimo niekorzystnych warunków, przetrwało tego wielkiego mistrza.

 

1211

W 1211 r. Zakon otrzymał od Andrzeja II Węgierskiego duże nadania na terenie Siedmiogrodu w zamian za obowiązek walki z Połowcami. Próby usamodzielnienia się Krzyżaków doprowadziły do wypędzenia ich z Węgier w 1224 r. Już wówczas utrzymywali oni kontakty z książętami polskimi. Hermann v. Salza postanowił zdobyć dla Zakonu oparcie w Europie.

 

1212-1229

W czasie rządów czwartego z kolei mistrza zakonu Hermanna v. Salzy. Krzyżacy zdobyli liczne nadania w Europie. Drogą cierpliwych działań dyplomatycznych wyjednywał od kolejnych papieży i cesarzy kolejne przywileje i dobra na terenie Włoch, Niemiec  i Palestyny. Dzięki tym nadaniom Zakon Krzyżacki znacznie wyprzedził pozostałe zakony: joannitów i templariuszy, stając się potęgą polityczną i ekonomiczną. Dzięki nadaniom cesarza Fryderyka II zakon posiadał liczne dobra na Sycyli, dobra w Brindisi, Bari, Barletcie, Palermo. W 1212 r. król Armenii podarował Krzyżakom twierdzę Amudain. W 1219 r. Zakon Krzyżacki zasłyną podczas V wyprawy krzyżowej. Krzyżacy mieli wówczas znaczący udział w oblężeniu Damietty. Sława, jak ich wtedy spotkała, zaowocowała wieloma nadaniami w Europie. Konwenty zakonu powstały wówczas przy posiadłościach w Wenecji, Parmie, Padwie, Bolonii, Friuli .W 1228 r. zakon rozpoczął budowę zamku Montfort, a w 1229 otrzymał szpital w Jerozolimie.

 

1226

Konrad Mazowiecki osiedlił na ziemi chełmińskiej na pruskim pograniczu niemiecki zakon rycerski, nazwany w Polsce Zakonem Krzyżackim. W 1226 r. nadał im ziemie chełmińską i nieszawską pod warunkiem, że będą walczyć z Prusami i że ziemie zdobyte podczas tych walk pozostaną pod zwierzchnictwem Polski. Konrad Mazowiecki spodziewał się, ze odniesie trzy  korzyści: przyczyni się do nawrócenia pogan, wyzbędzie się napastliwego sąsiada, rozszerzy granice swojego państwa.

Konrad Mazowiecki sprowadził Krzyżaków do ochrony pogranicza mazowieckiego od najazdów Prusów. Wielki mistrz zakonu Herman von Salza uzyskał od cesarza Fryderyka II w Rimini „złotą bullę”, nadającą Zakonowi Prusy w lenno. Ponadto bulla przyznawała rycerzom zakonnym tytuł i prawa książąt Rzeszy na zajętych terenach. W 1222 r. książę śląski Henryk Brodaty nadał Krzyżakom wieś Łasucice w ziemi namysłowskiej. Wielkość tego nadania nie odpowiadała jednak  aspiracjom politycznym Krzyżaków. Początkowo zamierzali oni utworzyć państwo zakonne w tzw. ziemi Borsa w Siedmiogrodzie. Po usunięciu Krzyżaków z Węgier przez króla Andrzeja II w 1225 r., terenem idealnym do realizacji planów krzyżackich okazało się właśnie pogranicze pruskie. Pomysł sprowadzenia na te tereny Krzyżaków i nadania im w wieczyste posiadanie ziemi chełmińskiej mógł wyjść być może od Henryka Brodatego. Do realizacji tego projektu przystąpiono jednakże w 1226 r. , wtedy to Konrad Mazowiecki nadał Zakonowi ziemię chełmińską. Wiosną 1230 r. nad Wisłę przybył pierwszy mały oddział, złożony z trzech rycerzy zakonnych po dowództwem Hermana Balka. Krzyżacka reguła zakonna spisana została po francusku i niemiecku, czyli w językach zrozumiałych dla rycerzy, którzy nie znali łaciny. Tekst reguły zakonnej przepisywano co najmniej w kilkudziesięciu egzemplarzach, ponieważ musiał się znajdować w każdym konwencie. Pieczęcie krzyżackie natomiast eksponowały tematykę maryjną. Ciekawie przedstawia się historia pieczęci Konrada Mazowieckiego. Od czasów krucjat pruskich z lat 1222-1223 książę używał nowej pieczęci przedstawiającej go na koniu, z krzyżem misyjnym w ręku, czyli książę jako Krzyżowiec. Od momentu nadania ziemi chełmińskiej Krzyżakom książę zaprzestał używania tej pieczęci.

 

1226

Mistrz Zakonu Hermann v. Salza uzyskał sławny przywilej cesarski, który położył fundamenty państwa krzyżackiego nad Bałtykiem. Na mocy Złotej Bulli Zakon otrzymał Prusy jako lenno. Moment, w którym Krzyżacy przybyli nad Wisłę, jest początkiem nowego państwa. Świecka geneza Zakonu znalazła swój wyraz w powstaniu państwa, zależnego od cesarstwa na ziemiach pogan pruskich.

W przywileju z 1226 r. Zakon otrzymał w Prusach prawa książąt Rzeszy, ale w skład samej Rzeszy nie wszedł. Było to tak naprawdę odsunięcie się od papiestwa i wybór raczej cesarstwa niż Stolicy Piotrowej. Jednocześnie było rozwiązaniem świeckim, niewątpliwie niezgodnym z zakonnym charakterem Krzyżaków. Na razie decyzja Hermanna v. Salza – opowiedzenia się po stronie cesarstwa - nie doprowadziła do żadnego konfliktu. Wkrótce imperium Staufów rozpadło się. W późniejszym okresie Zakon będzie wierny kierunkowi wyznaczonemu przez Hermanna v. Salza i ilekroć będzie trzeba wybierać między cesarzem i papieżem, Zakon będzie wybierał cesarza.

 

1228

Utworzony został Zakon Braci Dobrzyńskich. Był to zakon kawalerów mieczowych, który powstał na terenie Inflant z inicjatywy cystersów. Zakon ten otrzymał siedzibę w Dobrzyniu (stąd bracia dobrzyńscy). W 1235 r. zakon ten został włączony do Zakonu Krzyżackiego.

 

1230

Wydany zastał przywilej kruszwicki. Konrad Mazowiecki nadał Krzyżakom prawa książęce ziemi chełmińskiej oraz ziemie, które zdobędą na Prusach. Na zdobytych terenach zakon tworzył własne, zorganizowane państwo. Kraj podzielony został na okręgi wojskowo - administracyjne, tzw. komturie, zarządzane przez komturów. Na terenie komturii znajdował się warowny zamek. Na czele zakonu stał wielki mistrz, wybierany dożywotnio przez wielką kapitułę.

 

1234

Współpracę Konrada Mazowieckiego z Krzyżakami zakłócił poważnie najazd zaproszonego przez nich do walki z Prusami margrabiego Miśni Henryka. Henryk napadł na stolicę Księstwa Mazowieckiego Płock i spalił tamtejszą katedrę. Postawiło to w bardzo niekorzystnym położeniu Zakon, który po wcieleniu Braci Dobrzyńskich przejął bez zgody Konrada przekazaną tym ostatnim Ziemię Dobrzyńską. Zaostrzyło to reakcję Konrada, który odebrał Zakonowi wszystkie nadane ziemie.

 

1235

Krzyżacy postarali się u cesarza Fryderyka II, aby wydał im w 1235 roku tzw. „Złotą Bullę” (antydatowaną na 1226 r.), która potwierdzała nadanie Krzyżakom ziemi chełmińskiej oraz michałowskiej, jednak nie jako lenna Konrada Mazowieckiego, ale jako suwerennych właścicieli dzielnicy. Złota Bulla dostarczyła argumentów legatowi papieskiemu – Wilhelmowi z Modeny doprowadzić w dniu 19 października 1235 r. do zwarcia ugody Konrada z władzami Zakonu. Zgodnie z jej treścią Konrad powtórnie przekazał Krzyżakom ziemię chełmińską, michałowską oraz okręg nieszawski, natomiast Zakon zwrócił Konradowi ziemię dobrzyńską.

 

1235

Bracia Dobrzyńscy przyłączają się do Zakonu Krzyżackiego.

 

1237

Zakon Kawalerów Mieczowych zawarł Krzyżakami sojusz polityczno-militarny, będący unią tych dwóch zakonów.